Nâng cao chất lượng, hiệu quả phối hợp giữa Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội với Cục điều tra trong việc phát hiện và giải quyết tố giác, tin báo tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp

Nguyễn Quang Thành - Viện trưởng, Viện trưởngVKSND TP. Hà Nội

Tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp là những hành vi xâm phạm hoạt động đúng đắn của các Cơ quan điều tra, kiểm sát, xét xử và Cơ quan thi hành án trong việc bảo vệ quyền lợi ích của nhà nước, quyền lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử và thi hành bản án hình sự, các vụ án dân sự, hành chính, kinh tế, lao động... Hành vi xâm hại hoạt động đúng đắn của các cơ quan tư pháp là hành vi làm cho quá trình giải quyết của các cơ quan tư pháp bị sai lệch, không đúng pháp luật, từ đó gây thiệt hại cho lợi ích nhà nước, tổ chức và công dân. Hoạt động điều tra và xử lý đối với loại tội phạm này có ý nghĩa rất quan trọng, nhằm đảm bảo cho các hoạt động tư pháp được tuân thủ theo luật định, đảm bảo cho pháp luật nghiêm minh, giữ vững được an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, giữ vững lòng tin của nhân dân đối với Đảng, nhà nước và các cơ quan pháp luật.

Theo quy định tại Điều 18 pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự và theo quy định tại Điều 4, Quy chế tổ chức và hoạt động điều tra của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân Tối cao ban hành kèm theo quyết định số 1169/2010/QĐ-VKSTC-C6 ngày 19/08/2010 của Viện trưởng, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao thì Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao có thẩm quyền, trách nhiệm tiến hành điều tra các vụ án hình sự về một số loại tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp mà người phạm tội là cán bộ thuộc các cơ quan tư pháp khi các tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân. Trong thời gian qua Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân Tối Cao đã thực hiện tốt chức trách nhiệm vụ được giao, kịp thời phát hiện và khẩn trương điều tra các vụ án xâm phạm hoạt động tư pháp nhằm đấu tranh và phòng ngừa có hiệu quả đối với lại tội phạm này. Một trong những nguyên nhân đạt được kết quả trên đó là Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao đã tăng cường phối hợp chặt chẽ với các đơn vị nghiệp vụ Viện kiểm sát nhân dân Tối cao, Viện kiểm sát nhân dân các địa phương để không ngừng nâng cao chất lượng công tác phát hiện, tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo đối với loại tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp.

Trong phạm vi bài viết này, trên cơ sở đánh giá tình hình và kết quả hoạt động phối hợp giữa Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội với Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao trong công tác phát hiện, tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp, từ đó tác giả đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hiệu của công tác này trong thời gian tới.

Trong thời gian qua, sau khi quy chế tiếp nhận, xử lý tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố thuộc thẩm quyền của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao được ban hành quy định số 116/2011/QĐ-VKSTC-C6 ngày 14/4/2011, quá trình thực hiện công tác phối hợp, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội đã phát hiện, tiếp nhận và thông tin đến Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân Tối Cao tổng số 04 tố giác, 12 tin báo về hành vi vi phạm, tội phạm của cán bộ Công an, của Điều tra viên trong khi tiến hành các hoạt động tư pháp. Kết quả giải quyết, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao đã phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội tiến hành xác minh và giải quyết 01 tố giác, còn lại 03 tố giác và 12 tin báo đang tiến hành xác minh làm rõ. Các tố giác, tin báo do Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội phát hiện, cung cấp đến Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao đều chính xác, đảm bảo tính kịp thời, góp phần thực hiện tốt công tác đấu tranh và phòng ngừa đối với loại tội phạm này.

Đạt được kết quả nêu trên là do lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội đã quan tâm chỉ đạo các đơn vị nghiệp vụ thực hiện tốt hoạt động kiểm sát việc phân loại tố giác, tin báo tội phạm nói chung, kiểm sát để phân loại xử lý đối với các tố giác, tin báo tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp nói riêng; kịp thời quán triệt đến các phòng nghiệp vụ và Viện kiểm sát nhân dân quận, huyện, thị xã để nắm chắc nội dung quy chế tiếp nhận, xử lý tố giác tin báo tội phạm được ban hành quy định số 116/2011/QĐ-VKSTC-C6 ngày 14/4/2011 của Viện trưởng, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao và tổ chức thực hiện; thực hiện việc phân công Phòng 1A nhiệm vụ tiếp nhận, tổng hợp các tố giác, tin báo đối với loại tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp do Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện và các đơn vị nghiệp vụ thuộc Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội phát hiện cung cấp. Quá trình thực hiện hoạt động kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo tội phạm của cơ quan Công an cùng cấp và một số cơ quan khác được giao thẩm quyền điều tra, khi phát hiện thấy có dấu hiệu tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp đã kịp thời thông tin báo cáo Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân Tối Cao. Đồng thời phối hợp với Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân Tối Cao trong việc kiểm tra, xác minh nguồn tin. Định kỳ hàng tháng, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội có tổng hợp, báo cáo tình hình vi phạm đối với loại tội phạm này gửi Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác phối hợp giữa VKSND thành phố Hà Nội và Cục Điều tra  VKSND Tối Cao vẫn còn bộc lộ một số hạn chế, tồn tại bất cập, cần đề ra giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng, hiệu quả công tác này, cụ thể là:

Quá trình tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo tội phạm, Cơ quan điều tra 02 cấp thuộc Công an thành phố Hà Nội vẫn chưa nghiêm túc thực hiện đúng quy trình tiếp nhận, xử lý tố giác tin báo tội phạm, chưa thực hiện tốt quy định tại Điều 103 Bộ luật tố tụng hình sự. Sau khi tiếp nhận các tố giác, tin báo tội phạm và tổ chức xác minh đã không kịp thời báo cho Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp biết để thực hiện hoạt động kiểm sát, có trường hợp sau khi có kết quả xác minh ra quyết định khởi tố vụ án hay không khởi tố vụ án thì hồ sơ xác minh mới được chuyển đến Viện kiểm sát. Một số đơn vị Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện tiến hành hoạt động kiểm sát phân loại, xử lý tố giác, tin báo tội phạm còn mang tính hình thức, thiếu chủ động, chỉ dừng lại việc nắm số liệu và kết quả giải quyết vụ việc. Hoạt động kiểm sát chủ yếu thông qua kiểm sát khám nghiệm, kiểm sát bắt giữ, nghiên cứu hồ sơ phức tạp do Cơ quan điều tra chuyển đến để trao đổi thống nhất đường lối giải quyết dẫn đến tình trạng việc giải quyết tố giác, tin báo không kịp thời, bị kéo dài, gây khiếu kiện phức tạp.

Qua thực tiễn cho thấy nguồn tố giác, tin báo vi phạm và tội phạm, trong đó có tố giác, tin báo về vi phạm, tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp chủ yếu đều do Cơ quan công an tiếp nhận và tổ chức xác minh ban đầu. Nếu chủ thể của tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp là Điều tra viên, cán bộ Công an.... thì dễ xảy ra tình trạng không báo cáo mà để giải quyết nội bộ hoặc sau khi sự việc phức tạp không giải quyết được thì mời thông tin, báo cáo đến các cơ quan có thẩm quyền. Vì vậy, một số thông tin liên quan đến vi phạm, tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp không được kịp thời và đầy đủ.

Nguyên nhân của những hạn chế nêu trên là do hệ thống pháp luật ở nước ta vẫn còn trồng tréo, bất cấp, chưa thống nhất, chưa quy định cụ thể, đầy đủ và rõ ràng danh giới, chức trách, nhiệm vụ được giao và phương pháp cách thức thực hiện giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát. Trong đó, có mối quan hệ giữa Cơ quan điều tra cấp tỉnh, Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh và Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao vẫn còn xảy ra tình trạng “Quyền anh, quyền tôi”, đùn đẩy trách nhiệm nên gây ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng mối quan hệ giữa các cơ quan. Quá trình thực hiện các hoạt động tư pháp, một số Điều tra viên và Kiểm sát viên vẫn chưa thực hiện đầy đủ chức trách, nhiệm vụ được giao, dẫn đến sự phối hợp thiếu chặt chẽ, không dựa trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được giao.

Từ những thực trạng và những vướng mắc, bất cấp nêu trên, chúng tôi thấy cần có một số giải pháp cụ thể như sau:

Một là, nâng cao nhận thức của Điều tra viên, Kiểm sát viên về vai trò, tầm quan trọng của mối quan hệ giữa Cơ quan điều tra công an các cấp và Viện kiểm sát trong hoạt động tiếp nhận, xử lý tố giác, tin báo tội phạm nói chung và mối quan giữa Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao với Viện kiểm sát nhân dân các địa phương trong công tác phối hợp phát hiện, giải quyết tố giác tin báo tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp nói riêng. Kiểm sát viên, Điều tra viên phải nhận thức đúng đắn, đầy đủ trách nhiệm và nghĩa vụ của mình là phải tuân thủ nghiêm chỉnh những qui định của pháp luật về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát; cũng như nhiệm vụ, quyền hạn của chính bản thân mình được pháp luật qui định, phải nắm chắc những kiến thức pháp luật, không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ để đảm bảo mọi tội phạm đều phải được điều tra và xử lý kịp thời.

Hai là, quá trình thực hiện nhiệm vụ phát hiện, tiếp nhận và xử lý tố giác, tin báo tội phạm nói chung, tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp nói riêng, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân phải tuân thủ đúng, đầy đủ qui định của Bộ luật tố tụng hình sự, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng đơn vị. Điều tra viên và Kiểm sát viên phải nắm chắc đặc điểm hình sự, những dấu hiệu và các yếu tố cấu thành tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp; nắm chắc và tuân thủ đúng quy trình và kỹ năng phát hiện và giải quyết tố giác tin báo tội phạm nói chung, tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp nói riêng.

Ba là,  quy chế tiếp nhận, xử lý tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố thuộc thẩm quyền giải quyết của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao do Viện trưởng, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao ban hành kèm theo quyết định số 116/2011/QĐ-VKSTC-C6 ngày 14/4/2011 đã tạo điều kiện thuận lợi cho Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân Tối Cao và Viện kiểm sát nhân dân các địa phương thực hiện tốt công tác này, tuy nhiên quá trình thực hiện đến nay có bất cập cần sửa đổi bổ sung cụ thể như sau:

Khoản 4, Điều 17 quy chế quy định: Trong trường hợp cục điều tra có yêu cầu kiểm tra, xác minh ban đầu đối với các tố giác, tin báo về tội phạm xảy ra ở địa phương, thì Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm, kịp thời tổ chức xác minh, thu thập tài liệu liên quan và có báo cáo kết quả xác minh chuyển đến Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao để giải quyết theo quy định của pháp luật. Theo chúng tôi quy định như vậy là không phù hợp. Vì theo quy định tại Điều 103 Bộ luật tố tụng hình sự thì Viện kiểm sát nhân dân không có thẩm quyền tổ chức xác minh, thu thập chứng cứ trong giai đoạn phân loại tố giác, tin báo tội phạm, trách nhiệm này thuộc Cơ quan điều tra. Nếu cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao tiến hành xác minh thì thẩm quyền kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo là của Viện kiểm sát nhân dân Tối cao (Vụ 1A). Vì vậy, cần sửa đổi quy định này như sau: ‘‘... sau khi tiếp nhận tố giác, tin báo tội phạm xâm phạm họat động tư pháp do Viện kiểm sát nhân dân địa phương cung cấp thì Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao phải phân công Điều tra viên tiến hành xác minh, Viện kiểm sát nhân dân các địa phương có trách nhiệm phối hợp tạo điều kiện để Điều tra viên thực hiện nhiệm vụ được giao...’’

Bốn là, Điều 103 Bộ luật TTHS đã phân định rõ Cơ quan điều tra có trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo tội phạm, kiến nghị khởi tố. Viện kiểm sát có trách nhiệm kiểm sát hoạt động của Cơ quan điều tra. Nhưng vẫn chưa qui định rõ, cụ thể chức trách nhiệm vụ, vai trò, vị trí của từng Cơ quan khi thực hiện mối quan hệ phối hợp. Cơ quan điều tra có trách nhiệm cụ thể như thế nào để phối hợp, tạo điều kiện cho Viện kiểm sát để thực hiện hoạt động kiểm sát. Vướng mắc này gây ảnh hưởng không nhỏ chất lượng hoạt động kiểm sát, các tố giác, tin báo tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp không được phát hiện kịp thời để thông tin đến Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao giải quyết theo thẩm quyền. Vì vậy, nên sửa đổi bổ sung Điều 103 Bộ luật tố tụng hình sự nội dung: ....Sau khi tiếp nhận tố giác, tin báo tội phạm, phân công Điều tra viên tiến hành xác minh thì Cơ quan điều tra phải gửi ngay quyết định phân công và thông báo đến Viện kiểm sát thực hiện để thực hiện hoạt động kiểm sát. Kiểm sát viên phải thực hiện tốt hoạt động kiểm sát, thường xuyên nắm, bám sát độ xác minh tố giác, đề ra yêu cầu xác minh định hướng việc xác minh đảm bảo đúng pháp luật; yêu cầu cung cấp tài liệu xác minh; hỏi người có liên quan đến tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị yêu cầu khởi tố...


Ý kiến bạn đọc
Tham gia ý kiến về bài viết trên
Ý kiến của bạn:
Mã xác nhận:   Gửi