Thông báo rút kinh nghiệm vụ án “Tranh chấp hợp đồng vay tài sản”

THÔNG BÁO RÚT KINH NGHIỆM

Vụ án tranh chấp hợp đồng vay tài sản

Thông qua công tác kiểm sát theo thủ tục phúc thẩm đối với vụ án “Tranh chấp hợp đồng vay tài sản”, giữa nguyên đơn là bà Cao Thị Sáu (Địa chỉ: Lô C4, số 15, đường Đông Quan, phường Quan Hoa, quận cầu Giấy, thành phố Hà Nội) với bị đơn là bà Nguyễn Thị Nhật (Địa chỉ: số 26 đường Minh Khai, phường Hoàng Văn Thụ, thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn), Tòa án cấp sơ thẩm có một số vi phạm về nội dung giải quyết vụ án, vì vậy Tòa án cấp phúc thẩm phải sửa bản án sơ thẩm. Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Lạng Sơn nhận thấy cần phải thông báo rút kinh nghiệm, nhằm nâng cao chất lượng kiểm sát việc giải quyết các vụ án dân sự của Viện kiểm sát cấp huyện.

  1.    Tóm tắt nội dung vụ án

Từ năm 2005 đến năm 2007, bà Cao Thị Sáu nhiều lần cho bà Nguyễn Thị Nhật vay tiền và bà Nhật cũng thanh toán trả tiền cho bà Sáu nhiều lần. Đến ngày 18/12/2007, bà Nhật viết giấy có nội dung: Đến ngày 18/12/2007 bà Nhật còn nợ bà Sáu 334.212.000đ. Ngày 08/8/2009, bà Nhật viết giấy chốt nợ với bà Sáu có nội dung: Ngày 18/12/2007 bà Nhật còn nợ bà Sáu 334.212.000đ; ngày 30/12/2007 bà Nhật vay thêm 30.000.000đ; tiền lãi của hai khoản từ 18/12/2007 đến 18/3/2008 là 22.692.000đ. Tổng nợ là 386.905.000đ. Sau hai năm bà Nhật sẽ trả cho bà Sáu số tiền trên và tiền lãi. Bà Sáu và bà Nhật thỏa thuận miệng về lãi suất là 2% đến 2,1%/tháng.

Sau hai năm bà Nhật không trả được nợ nên bà Sáu đồng ý cho bà Nhật trả dần mỗi tháng từ 10.000.000d đến 20.000.000đ. Bà Nhật đã trả tiền cho bà Sáu theo thỏa thuận nêu trên được nhiều lần, tính đến ngày 24/01/2017 bà Nhật đã trả được cho bà Sáu 88.000.000đ tiền gốc. Do bà Nhật không tiếp tục trả tiền nên bà Sáu khởi kiện yêu cầu bà Nhật trả số tiền gốc còn lại là 298.905.000đ và tiền lãi theo quy định của pháp luật.

Bà Nhật đồng ý với các khoản tiền vay theo giấy ngày 08/8/2009, nhưng cho rằng trong tổng số tiền 386.905.000đ thì có 169.212.000đ là tiền gốc, còn 217.692.000đ là tiền lãi với mức lãi suất từ 2% đến 2,1%/tháng. Bà Nhật cho rằng số tiền gốc còn lại là 81.212.000đ và đồng ý trả lãi với số tiền gốc là 169.212.000đ theo từng thời điểm mà bà đã thanh toán tiền gốc; đối với khoản tiền lãi 217.692.000đ bà đề nghị tính lại theo đúng quy định của pháp luật vì khoản tiền lãi này tính theo lãi suất cao trái quy định của pháp luật.

  1.    Quá trình giải quyết vụ án

Với nội dung trên, bản án sơ thẩm số 13/2017/DS-ST ngày 12/9/2017 của Tòa án nhân dân thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn đã quyết định: Chấp nhận một phần yêu cầu của bà Sáu, buộc bà Nhật phải trả cho bà Sáu 401.955.783đ.

Bà Sáu kháng cáo với nội dung không đồng ý với bản án sơ thẩm xác định tiền nợ gốc là 169.212.000đ, mà tiền nợ gốc là 386.905.000đ, bà Nhật đã thanh toán 88.000.000đ nên tiền nợ gốc còn lại là 298.905.000đ. Bà Sáu yêu cầu trả số tiền nợ gốc trên là tiền lãi theo quy định của pháp luật.

Bà Nhật kháng cáo với nội dung: Không đồng ý với bản án sơ thẩm buộc bà phải chịu lãi suất quá hạn là 93.400.535đ.

Tại bản án phúc thẩm số 50/2017/DS-PT ngày 26/12/2017 của Tòa án nhân dân tỉnh Lạng Sơn đã quyết định xử sửa bản án sơ thẩm về việc áp dụng pháp luật và về việc xác định nợ gốc để tính lãi suất buộc bà Nhật phải thanh toán cho bà Sáu.

  1.    Những vấn đề cần rút kinh nghiệm

-   Về việc áp dụng pháp luật của bản án sơ thẩm: Xác định giữa bà Sáu và bà Nhật có xác lập quan hệ dân sự, thể hiện ngày 08/8/2009 viết giấy xác định số tiền vay là 364.202.000đ và lãi, đến ngày 24/01/2017 bà Nhật đã trả bà Sáu nhiều lần với tổng số tiền gốc là 88.000.000đ, sau đó bà Nhật không tiếp tục trả thì mới phát sinh tranh chấp. Thời điểm phát sinh tranh chấp giữa bà Sáu với bà Nhật, Bộ luật dân sự năm 2015 đã có hiệu lực pháp luật (01/01/2017), theo quy định tại khoản 1 Điều 688 BLDS năm 2015 quy định: “Giao dịch dân sự được xác lập trước ngày Bộ luật này có hiệu lực thì việc áp dụng pháp luật được quy định như sau: Giao dịch dân sự đang được thực hiện mà có nội dung, hình thức khác với quy định của Bộ luật này thì áp dụng quy định của Bộ luật dân sự số 33/2005/QH11...”.

Như vậy, về lãi suất, theo quy định của Bộ luật dân sự năm 2005 và Bộ luật dân sự năm 2015 là khác nhau, cụ thể: Điều 476 BLDS năm 2005 quy định: “Lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 150% của lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố đối với loại cho vay tương ứng”. Điều 468 BLDS năm 2015 quy định: “Lãi suất vay do các bên thỏa thuận. Trường hợp các bên cỏ thỏa thuận về lãi suất thì lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay... ”. Do đó, bản án sơ thẩm áp dụng quy định tại Điều 466, 468 BLDS năm 2015 để giải quyết về lãi suất giữa các bên là không đúng quy định tại Điều 688 BLDS năm 2015 nêu ở trên.

-     Về việc xác định nợ gốc: Ngày 18/12/2007, bà Sáu và bà Nhật viết Giấy biên nhận có nội dung: bà Nhật vay lần 1 là 334.202.000đ, vay lần 2 là 30.000.000đ và bà Nhật giao cho bà Sáu 01 giấy chứng nhận QSD đất. Ngày 08/8/2009, bà Nhật viết giấy nhận nợ với bà Sáu có nội dung: Ngày 18/12/2007 bà Nhật còn nợ bà Sáu 334.202.000đ; Ngày 30/12/2007 vay 30.000.000đ; Tiền lãi của 02 khoản từ ngày 18/12/2007 đến 18/3/2008 là 22.692.000đ; Tổng nợ là 386.905.000đ; Thời hạn trả gốc và lãi là sau 02 năm. Bà Nhật cho rằng trong tổng số tiền 334.202.000đ thì có 139.212.000đ là tiền gốc, còn lại 195.000.000đ là tiền lãi nhập gốc, tuy nhiên theo các giấy nhận nợ trên thì không thể hiện tiền nợ gốc và tiền lãi của khoản tiền vay này. Bà Nhật cung cấp chứng cứ là sổ ghi chép cá nhân của mình nhưng không có giá trị để chứng minh và bà Sáu cũng không thừa nhận nợ gốc và nợ lãi như bà Nhật khai, do đó không có căn cứ để xác định trong tổng số tiền 334.202.000đ thì có 139.212.000đ là tiền gốc, còn lại 195.000.000đ là tiền lãi nhập gốc. Mặt khác tại điểm a khoản 4 Phần I Thông tư liên tịch số 01/TTLT ngày 19/6/1997 cua BTC-BTP-VKSNDTC-TANDTC hướng dẫn như sau: Về nguyên tắc, tiền lãi chỉ được tính trên số nợ gốc, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác...các bên có thể thỏa thuận về việc nhập lãi vào nợ gốc để tính lãi của thời hạn vay tiếp theo. Tòa án chỉ chấp nhận việc nhập lãi vào nợ gốc một lần đối với loại vay có kỳ hạn giữa các bên... ”. Như vậy, theo hướng dẫn nêu trên thì thấy rằng: Nếu khoản vay 334.202.000đ có 01 phần nợ gốc và 01 phần lãi như bà Nhật khai (như trên đã phân tích là không có đủ căn cứ để xác định phần gốc và phần lãi), thì tại giấy biên nhận ngày 18/12/2007 và Giấy ngày 08/8/2009 thể hiện bà Nhật đã đồng ý nhập lãi vào gốc và là nhập lãi vào gốc 01 lần. Vì vậy, theo hướng dẫn tại Thông tư 01 nêu trên thì cần phải xác định toàn bộ số tiền 334.202.000đ là tiền nợ gốc.

Bản án sơ thẩm xác định trong tổng số tiền 334.202.000đ thì có 139.212.000đ là tiền gốc (cộng với 30.000.000 của vay lần 2 là 169.212.000đ), còn lại 195.000.000đ là tiền lãi nhập gốc, từ đó chỉ tính lãi trên nợ gốc 169.212.000đ là không có căn cứ và không đúng quy định của pháp luật. Kháng cáo của bà Sáu về nội dung này là có căn cứ để chấp nhận.

-    Theo giấy ngày 08/8/2009, bà Nhật cam kết 02 năm sau sẽ trả gốc và lãi, thỏa thuận này được bà Sáu chấp nhận. Tuy nhiên, sau 02 năm thì giữa bà Sáu và bà Nhật đã thay đổi về thời hạn trả nợ, bà Sáu đã đồng ý cho bà Nhật trả dần tiền nợ gốc và thực tế bà Nhật đã trả bà Sáu nhiều lần tiền nợ gốc cho đến ngày 24/01/2017, với tổng số tiền là 88.000.000đ, sau đó bà Nhật không tiếp tục trả thì mới phát sinh tranh chấp. Như vậy, thời hạn thanh toán sau 02 năm đã được các bên hủy bỏ và không có thỏa thuận khác về thời hạn trả nợ, do đó cần xác định hợp đồng vay giữa bà Sáu và bà Nhật là họp đồng vay không kỳ hạn.

Bản án sơ thẩm xác định thời hạn trả nợ là sau 02 năm theo giấy ngàý 08/8/2009, từ đó tính lãi trong hạn và lãi quá hạn theo mốc thời gian này là không có căn cứ.

Trên đây là vụ án: “Tranh chấp hợp đồng vay tài sản” của Tòa án cấp sơ thẩm có những vi phạm về nội dung giải quyết, Tòa án cấp phúc thẩm phải sửa bản án sơ thẩm. Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Lạng Sơn nêu lên để Viện kiểm sát các huyện, thành phố nghiên cửu, rút kinh nghiệm chung nhằm nâng cao chất lượng công tác kiểm sát giải quyết các vụ án dân sự./.

 

 

Ý kiến bạn đọc
Tham gia ý kiến về bài viết trên
Ý kiến của bạn:
Mã xác nhận:   Gửi