Tìm hiểu công tác đấu tranh chống tham nhũng ở nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa hiện nay

1- Tổng quan về công tác đấu tranh chống tham nhũng ở nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa hiện nay.

Công cuộc cải cách của Đảng và Nhà nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa đến nay đã trải qua hơn 20 năm. Đây là một khoảng thời gian không dài trong lịch sử có nhiều biến cố thăng trầm của cách mạng Trung Quốc nhưng công cuộc cải cách đã mang lại những thành tựu đáng khâm phục. Để đạt được những thành tựu to lớn đó, trong những năm vừa qua, Đảng Cộng sản, Nhà nước và nhân dân Trung Hoa luôn luôn quan tâm đến công tác đấu tranh chống tham nhũng và coi đó là một nhiệm vụ không thể thiếu được nhằm đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng, sự tồn tại và phát triển của Nhà nước, của chính quyền địa phương và cơ sở.

Để lãnh đạo và quản lý một đất nước có trên một tỷ dân, Trung Quốc là nước có đội ngũ cán bộ lãnh đạo quản lý, cán bộ, viên chức đông nhất thế giới. Trong điều kiện cải cách mở cửa, tình hình tham nhũng ở Trung Quốc trong những năm vừa qua đã diễn ra hết sức phức tạp, tính nguy hiểm cho xã hội và tài sản do tham nhũng gây ra ngày càng lớn, có những vụ việc lên tới hàng trăm triệu đô la Mỹ. Tác hại của hành vi tham nhũng không chỉ phá hoại trật tự quản lý và nguyên tắc công bằng trong thực hiện quyền lực mà còn quấy nhiễu, làm sai lệch đường lối, chính sách kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước. Nghiêm trọng hơn, chính tham nhũng đã làm tổn hại đến lợi ích, uy tín của Đảng trong quần chúng, vì vậy, nếu không đấu tranh triệt để chống tham nhũng thì nhân dân sẽ mất lòng tin đối với Đảng, Đảng mất đi sự lãnh đạo và dần dần sẽ không còn tồn tại.

Tình trạng tham nhũng kéo dài ở Trung Quốc trong những năm vừa qua là do những nguyên nhân cơ bản sau đây:

Trong quá trình cải cách, các thế lực thù địch bên ngoài đã lợi dụng chính sách mở cửa để thâm nhập vào Trung Quốc, tìm mọi cách làm tha hóa lớp trẻ, lợi dụng, mua chuộc dụ dỗ một số cán bộ thoái hóa biến chất để lôi kéo họ vào con đường phạm tội.

Do tư tưởng phong kiến tồn tại lâu đời ở Trung Quốc như tham quyền, tham thế lực, mặc dù Nhà nước xã hội chủ nghĩa lấy dân làm gốc nhưng một bộ phận lãnh đạo vẫn tồn tại tư tưởng lấy “quan làm gốc”, đã làm quan thì tranh thủ kiếm lợi và tìm cách thâu tóm quyền lực.

Các biện pháp phòng ngừa ngăn chặn chưa đầy đủ, việc trừng trị thì chưa nghiêm khắc kể cả lập pháp và cả thi hành pháp luật, những người phạm tội thì ngày càng gan lỳ, chưa bị tử hình thì họ không sợ.

Đứng trước tình hình đó, chủ trương của Đảng Cộng sản Trung Quốc là đấu tranh triệt để và trừng trị nghiêm khắc đối với các hành vi tham nhũng dù họ ở bất cứ cương vị nào và với phương châm là phải dựa vào pháp luật, dựa vào quần chúng và tăng cường hợp tác quốc tế nhằm dệt nên “lưới trời lồng lộng” để không một hành vi tham nhũng nào là không bị phát hiện và trừng trị theo đúng pháp luật.

2- Tổ chức và hoạt động của cơ quan đấu tranh chống tham.

Để đạt được những thành công như hiện nay, công tác đấu tranh chống tham nhũng ở nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa phải trải qua một thời kỳ gần 10 năm (từ năm 1982 - 1989) đầy khó khăn và phức tạp. Trong điều kiện một Đảng lãnh đạo, trên cơ sở yêu cầu và thực tiễn của công tác đấu tranh chống tham nhũng trong thời kỳ cải cách mở cửa có học tập kinh nghiệm đấu tranh chống tham nhũng của Hồng Kông, Ma Cao và một số nước trên thế giới, Nhà nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa đã giao cho Cục đấu tranh chống tham nhũng thuộc Viện kiểm sát nhân dân các cấp trực tiếp phát hiện, điều tra các tội về tham nhũng; các Bộ, ban, ngành và quần chúng nhân dân lao động có trách nhiệm phối hợp với cơ quan đấu tranh chống tham nhũng của Viện kiểm sát nhân dân để từng bước ngăn chặn và đẩy lùi loại tội phạm này trong đời sống xã hội.

Về mặt tổ chức: Cục đấu tranh chống tham nhũng được thành lập ở tất cả các Viện kiểm sát nhân dân các cấp và là một đơn vị của Viện kiểm sát nhân dân cấp đó. Theo đó hệ thống cơ quan đấu tranh chống tham nhũng ở nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa được tổ chức như sau:

- Cục đấu tranh chống tham nhũng thuộc Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

- Cục đấu tranh chống tham nhũng thuộc Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

- Cục đấu tranh chống tham nhũng thuộc Viện kiểm sát nhân dân các huyện, thành phố, khu tự trị thuộc tỉnh.

Về thẩm quyền điều tra các tội tham nhũng giữa các cơ quan đấu tranh chống tham nhũng thuộc Viện kiểm sát nhân dân được xác định trước hết là căn cứ vào khu vực xảy ra tội phạm, tức là về nguyên tắc tội tham nhũng xảy ra ở đâu thì cơ quan đấu tranh chống tham nhũng ở địa phương đó có trách nhiệm phát hiện và điều tra. Mặt khác để đảm bảo cho công tác phát hiện, điều tra các tội tham nhũng kịp thời, có hiệu quả, giảm tác động xấu đến việc điều tra và xử lý việc xác định thẩm quyền điều tra còn căn cứ vào các yếu tố như: tính chất của tội tham nhũng, hậu quả do hành vi phạm tội tham nhũng gây ra, số tiền chiếm đoạt, chức vụ của người phạm tội…

Về trình tự, thủ tục điều tra, khám phá các tội tham nhũng: Cơ quan đấu tranh chống tham nhũng thuộc Viện kiểm sát nhân dân trong quá trình khởi tố, điều tra phải tuân thủ các quy định chung của Luật tố tụng hình sự và được tiến hành các hoạt động tố tụng trong khuôn khổ của pháp luật: Đối với người phạm tội, cơ quan đấu tranh chống tham nhũng có quyền khởi tố bị can và áp dụng các biện pháp cưỡng chế như bắt, tạm giữ, tạm giam, thẩm vấn; đối với vật có quyền khám xét, thu giữ, niêm phong tài sản; được quyền điều tra, xác minh bí mật các nguồn gốc tài sản, các cổ phiếu, tiền mặt gửi tại ngân hàng trong nước và nước ngoài. Mặt khác trong quá trình điều tra, cơ quan đấu tranh chống tham nhũng phải xác định rõ tội phạm, người thực hiện hành vi phạm tội, lập hồ sơ đề nghị truy tố.

Về chế độ: Những người trực tiếp đấu tranh chống tham nhũng được hưởng ưu đãi đặc biệt về tiền lương, phụ cấp, được cấp nhà công vụ; khi thực hành công vụ được sử dụng các xe đặc chủng và các phương tiện kỹ thuật hiện đại phục vụ cho các hoạt động điều tra nhanh chóng, kịp thời và có hiệu quả.

3- Một số bài học kinh nghiệm được rút ra từ công tác đấu tranh chống tham nhũng ở nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa trong những năm vừa qua:

Thứ nhất: Trong điều kiện cải cách kinh tế theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Trung Quốc, việc thành lập cơ quan đấu tranh chống tham nhũng thuộc Viện kiểm sát nhân dân là phù hợp với yêu cầu khách quan của cuộc đấu tranh chống lại loại tội phạm này nhằm hạn chế và loại trừ các tác động xấu làm ảnh hưởng đến công tác điều tra và xử lý.

Thứ hai: Qua thực tiễn hoạt động của cơ quan đấu tranh chống tham nhũng ở Trung Quốc cho thấy rằng đội ngũ cán bộ của Cục đấu tranh chống tham nhũng phải là những người tốt nghiệp đại học Luật, có kinh nghiệm công tác, có trình độ ngoại ngữ, có bản lĩnh và tố chất nghề nghiệp và được tổng kết thành “ba nên và ba không”.

Ba nên đó là: Dùng luật pháp để đấu tranh với người phạm tội tham nhũng, không được dùng lời hứa sẽ tha bổng hoặc giảm nhẹ tội; dùng lời lẽ để giáo dục, thuyết phục, không dùng lời lẽ đe dọa; dùng tình nghĩa, trách nhiệm để cảm hóa, không được làm nhục hoặc làm mất danh dự của họ.

"Ba không" bao gồm: Không sợ sệt trước quyền lực; không vì lợi ích cá nhân; không lợi dụng tình cảm.

Thứ ba: ở Trung Quốc, đơn tố cáo, tố giác của nhân dân về tham nhũng là nguồn quan trọng nhất (chiếm 60 - 70%) để từ đó phát hiện ra tội phạm. Vì vậy pháp luật của Nhà nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa quy định rõ trách nhiệm của cơ quan đấu tranh chống tham nhũng trong việc xác minh đầy đủ và kịp thời các nguồn tin này, và trách nhiệm trong việc bảo vệ bí mật đối với người tố cáo, tố giác tội phạm. Mặt khác nếu tội tham nhũng được phát hiện và xử lý thì người tố giác, tố cáo tội phạm được hưởng một tỷ lệ phần trăm nhất định trên tổng số giá trị tài sản mà cơ quan đấu tranh chống tham nhũng thu giữ được. Có thể nói đây là những quy định nhằm phát huy vai trò của nhân dân trong công tác đấu tranh chống tham nhũng.

Những thành công trong công tác đấu tranh chống tham nhũng của Đảng, Nhà nước và nhân dân Trung Hoa là những kinh nghiệm quý báu cần được tìm hiểu, nghiên cứu dưới nhiều góc độ, nhiều khía cạnh khác nhau để có thể vận dụng vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của nước ta hiện nay nhằm thiết lập nên một cơ chế thích hợp đảm bảo cho công tác đấu tranh chống tham nhũng ở nước ta ngày càng có hiệu quả./.

Đinh Xuân Nam - Tiến sĩ luật, Phó Hiệu trưởng Trường ĐTBD nghiệp vụ kiểm sát

Tạp chí Kiểm sát in, số 01/2005

Ý kiến bạn đọc
Tham gia ý kiến về bài viết trên
Ý kiến của bạn:
Mã xác nhận:   Gửi