Những quy định mới về việc Viện kiểm sát tham gia phiên tòa, phiên họp giải quyết các vụ án hành chính

Khi giải quyết vụ án hành chính, Tòa án các cấp thường tổ chức các phiên toà, trừ những trường hợp xét thấy không cần mở phiên toà không phải triệu tập các đương sự thì Toà án tổ chức các phiên họp. Việc viện kiểm sát tham gia các phiên toà, phiên họp được quy định trong Luật tố tụng hành chính như thế nào và có những điểm gì mới so với quy định trong Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính năm 1996, sửa đổi, bổ sung năm 1998  và năm 2006 (sau đây gọi tắt là Pháp lệnh hiện hành) đang là vấn đề được cán bộ, công chức trong ngành kiểm sát nhân dân cũng như nhiều người khác quan tâm. Đó cũng là chủ đề chúng tôi đề cập trong bài viết này.

I. Những quy định về việc viện kiểm sát tham gia phiên toà, phiên họp giải quyết vụ án hành chính trong Luật tố tụng hành chính.

Luật tố tụng hành chính đã được Quốc hội khoá XII thông qua ngày 24/11/2010 và sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2011. Với việc bổ sung, sửa đổi và được pháp điển hoá cao, Luật tố tụng hành chính đã khắc phục được nhiều hạn chế trong Pháp lệnh hiện hành, trong đó có những quy định về việc tham gia phiên toà, phiên họp của Viện kiểm sát.

Việc tham gia phiên toà của Viện kiểm sát đã được Luật tố tụng hành chính quy định đầy đủ từ những quy định mang tính nguyên tắc ở phần Những quy định chung cho đến các hoạt động tố tụng tại các phiên toà, các thủ tục xét xử sơ thẩm, phúc thẩm và giám đốc thẩm, tái thẩm.

Trước hết, về những quy định mang tính nguyên tắc: Tại khoản 2 Điều 23 Chương I -  Những nguyên tắc chung, Luật tố tụng hành chính đã xác định: Tham gia phiên toà, phiên họp của Toà án là một trong những hoạt động kiểm sát tuân theo pháp luật trong tố tụng hành chính của Viện kiểm sát. Tại Điều 40 quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm sát viên thì Khoản 4 cũng quy định Kiểm sát viên "tham gia phiên toà, phiên họp giải quyết vụ án hành chính". Khi tham gia phiên toà phiên họ, Kiểm sát viên với tư cách là đại diện cho Viện kiểm sát tiến hành tố tụng, tức là với tư cách là người tiến hình tố tụng. Do vậy, Kiểm sát viên phải từ chối tiến hành tố tụng hoặc bị thay đổi trong những trường hợp quy định tại Điều 43 Luật Tố tụng hành chính. Đó là khi Kiểm sát viên:

1.1. Thuộc một trong những trường hợp quy định tại Điều 41 Luật Tố tụng hành chính:

 - Đồng thời là đương sự, người đại diện, người thân thích của đương sự;

 - Đã tham gia với tư cách người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của được sự người làm chứng, người giám định, người phiên dịch trong cùng vụ án đó;

 -  Đã tham gia vào việc ra quyết định hành chính hoặc có liên quan đến hành vi hành chính bị khởi kiện;

 - Đã tham gia vào việc ra quyết định giải quyết khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khởi kiện;

- Đã tham gia vào việc ra quyết định kỷ luật buộc thôi việc công chức hoặc đã tham gia vào việc ra quyết định giải quyết khiếu nại đối với quyết định buộc thôi việc công chức bị khởi kiện;

- Đã tham gia vào việc ra quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh, quyết định giải quyết khiếu nại về quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh bị khởi kiện;

- Đã tham gia vào việc lập danh sách cử tri bầu cử đại biểu Quốc hội, danh sách cử tri bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân bị khởi kiện;

- Có căn cứ rõ ràng rằng có thể không vô tư trong khi làm nhiệm vụ.

1.2. Đã là người tiến hành tố tụng trong vụ án đó với tư cách là Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Kiểm sát viên, Thư ký Toà án;

1.3.  Là người thân thích với một trong những thành viên Hội đồng xét xử vụ án đó.

Trong trường hợp phải thay đổi Kiểm sát viên theo quy định tại Khoản 2 Điều 46 Luật Tố tụng hành chính thì Hội đồng xét xử ra quyết định hoãn phiên toà. Việc cử Kiểm sát viên thay thế Kiểm sát viên bị thay đổi do Viện trưởng Viện kiểm sát cùng cấp quyết định; nếu Viện trưởng Viện kiểm sát tham gia phiên toà, phiên họp bị thay đổi thì do Viện trưởng Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp quyết định. Việc quyết định trong trường hợp thay đổi Kiểm sát viên phải bằng văn bản theo quy định tại Điểm e, Khoản 1, Điều 39 Luật Tố tụng hành chính.

Như vậy, ngay tại Chương I "Những quy định chung” và chương III "Cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng và việc thay đổi người tiến hành tố tụng”, Luật Tố tụng hành chính đã xác định việc tham gia phiên toà, phiên họp giải quyết các vụ án hành chính.

Trong những quy định về phiên toà sơ thẩm, tại Điều 130 - Sự có mặt của kiểm sát viên với hai khoản 1 và 2, Luật tố tụng hành chính đã quy định rõ ràng, đầy đủ quyền và trách nhiệm của Kiểm sát viên được phân công phải tham gia phiên toà. Nếu vắng mặt kiểm sát viên thì Hội đồng xét xử hoãn phiên toà, nhưng nếu kiểm sát viên được phân công dự khuyết mà có mặt từ đầu thì được thay thế kiếm sát viên chính thức vắng mặt tham gia phiên toà. Tại Điều 194 - sự có mặt của Kiểm sát viên tại phiên toà phúc thẩm cũng quy định tương tự như vậy. Các phiên toà giám đốc thẩm, tái thẩm tuy không quy định cụ thể như Điều 130 và Điều 194 nhưng để tránh trùng lặp, Điều 220 quy định : "Phiên toà giám đốc thẩm phải có sự tham gia của Viện kiểm sát cùng cấp" và Điều 238 áp dụng các quy định của thủ tục giám đốc thẩm được hiểu là việc tham gia phiên toà của kiểm sát viên như ở phiên toà giám đốc thẩm. Thủ tục đặc biệt xem xét lại quyết định của Hội đồng thẩm phán Toà án nhân dân Tối cao thì tại khoản 4 Điều 239 và khoản 2 Điều 240 luật Tố tụng hành chính không mở phiên toà mà tổ chức phiên họp có sự tham dự của Viện trưởng viện kiểm sát nhân dân tối cao.

Riêng về việc tham gia phiên họp, ngoài việc quy định tại khoản 2 Điều 23  của chương I - Những quy định chung mang tính nguyên tắc là Viện kiểm sát tham gia tất cả các phiên họp của Toà án giải quyết các vụ án hành chính thì ở phần quy định các thủ tục tố tụng cụ thể, việc tham gia phiên họp của Viện kiểm sát cũng được quy định rõ ràng, đầy đủ.

Khác với phiên toà như đã đề cập trên, Toà án chỉ tổ chức phiên họp trong một số ít trường hợp xét thấy không cần thiết phải mở phiên toà, không phải triệu tập đương sự và khi xem xét quyết định của Hội đồng thẩm phán tòa án nhân dân tối cao theo thủ tục đặc biệt. Cả hai trường hợp này, Luật tố tụng hành chính đều quy định có sự tham gia của Viện kiểm sát. Đó là:

*Trường hợp thứ nhất:  Khi Hội đồng xét xử phúc thẩm xem xét.và giải quyết đối với kháng cáo, kháng nghị quá hạn; các kháng cáo, kháng nghị về những phần án phí và các kháng cáo, kháng nghị đối với những quyết định của Toà án cấp sơ thẩm. Đối với trường hợp này tổ chức phiên họp theo quy định tại khoản 3 Điều 207 thì các phiên họp phúc thẩm do Toà án tổ chức đều có sự tham gia của Viện kiểm sát cùng cấp: "Kiểm sát viên cùng cấp tham gia phiên họp phúc thẩm và phát biểu ý kiến về việc giải quyết kháng cáo, kháng nghị trước khi Hội đồng xét xử phúc thẩm ra quyết định" .

*Trường hợp thứ hai: Khi xem xét lại quyết định của Hội đồng thẩm phán toà án nhân dân tối cao theo thủ tục đặc biệt. Khi xem xét lại quyết định của Hội đồng thẩm phán toà án nhân dân tối cao thì Luật tố tụng hành chính quy định việc tổ chức phiên họp chứ không phải phiên toà. Tại các phiên họp này thì Luật quy định đích thân Viện trưởng Viện kiêm sát nhân dân tối cao tham dự phiên họp chứ không phải như thông lệ ở thủ tục giám đốc thẩm chỉ quy định là đại diện Viện kiểm sát cùng cấp tham gia, cho thấy tính chất đặc biệt của thủ tục này. Cả hai trường hợp Hội đồng thẩm phán toà án nhân dân tối cao tổ chức phiên họp tại khoản 2 Điều 239 và khoản 2 Điều 240 Luật tố tụng hành chính đều quy định Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao tham dự.

II. Những điểm mới trong luật Tố tụng hành chính về việc tham gia phiên toà, phiên họp của viện kiểm sát giải quyết các vụ án hành chính.

1. Về tham gia phiên toà:

Về cơ bản, các quy định về tham gia phiên toà của Viện kiểm sát trong luật Tố tụng hành chính so với Pháp lệnh hiện hành không có gì khác biệt lớn vì pháp lệnh hiện hành đã quy định tất cả các phiên toà xét xử vụ án hành chính phải có sự tham gia của Viện kiểm sát (100%). Nếu Kiểm sát viên được phân công vắng mặt thì Hội đồng xét xử phải hoãn phiên toà. Vấn đề này đều được quy định cụ thể tại khoản 1 Điều 43, khoản 1 Điều 63 và khoản 1 Điều 71 Pháp lệnh.

Tại mục 22 Nghị quyết số 04/2006/NQ- HĐTP tháng 04-2006 của Hội đồng thẩm phán Toà án nhân dân tối cao hướng dẫn thi hành một số quy định của pháp lệnh hiện hành cũng đã quy định : Viện kiểm sát phân công Kiểm sát viên dự khuyết để tham gia những vụ án phức tạp, phiên toà có thể kéo dài nhiều ngày vì Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính không quy định.

So với Ppháp lệnh hiện hành thì Luật tố tụng hành chính quy định đầy đủ, rõ ràng hơn, kỹ thuật lập pháp cao hơn, cụ thể :

- Đã quy định bổ sung Kiểm sát viên dự khuyết tham gia phiên toà tại Điều 130 và Điều 194 ( Pháp lệnh hiện hành không quy định) .

- Pháp lệnh quy định sự tham gia các Kiểm sát viên tại các phiên toà sơ thẩm, phúc thẩm cùng một điều luật với đương sự và những người tham gia tố tụng khác còn Luật tố tụng hành chính đã tách thành điều luật riêng.

- Do việc tách thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm thành hai chương riêng nên quy định về việc tham gia của đại diện Viện kiểm sát ở mỗi thủ tục được tách cho rõ ràng còn Pháp lệnh hiện hành quy định chung cho cả hai thủ tục này.

Những điểm khác nêu trên thể hiện sự hoàn thiện hơn khi luật Tố tụng hành chính quy định về việc tham gia phiên toà của các Viện kiểm sát và do vậy không có gì phải bàn luận thêm. Riêng quy định về phát biểu của Kiểm sát viên tại phiên toà là có điểm khác biệt đáng lưu ý.

Theo quy định tại Pháp lệnh và Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân hiện hành thì đều quy định chung cho tất cả các thủ tục xét xử là khi tham gia phiên toà Kiểm sát viên phát biểu quan điểm của Viện kiểm sát về việc giải quyết vụ án còn Luật tố tụng hành chính quy định phân biệt nội dung phát biểu của Kiểm sát viên tại các phiên toà sơ thẩm, phúc thẩm và giám đốc thẩm giải quyết vụ án hành chính khác nhau.

Theo quy định mới này về nội dung phát biểu của kiểm sát viên tại phiên toà phúc thẩm ( khoản 3 Điều 204) và tại phiên toà giám đốc thẩm ( khoản 3 Điều 223) Luật tố tụng hành chính không có gì khác so với Pháp lệnh hiện hành. Tuy cách thể hiện trong điều luật tại khoản 3 Điều 204 và khoản 3 Điều 223 có khác nhau nhưng đều thống nhất là Kiểm sát viên Viện kiểm sát phát biểu cả về tố tụng và về nội dung giải quyết vụ án hành chính. Cụ thể: Khoản 3 Điều 204 quy định: “sau khi những người tham gia tố tụng phát biểu tranh luận và đối đáp xong, Kiểm sát viên phát biểu ý kiến của Viện kiểm sát và việc tuân theo pháp luật trong quá trình giải quyết vụ án hành chính ở giai đoạn phúc thẩm". Còn khoản 3 Điều 223 quy định : " Các thành viên của Hội đồng giám đốc thẩm thảo luận và phát biểu ý kiến của mình về giải quyết vụ án. Đại diện Viện kiểm sát phát biểu ý kiến của Viện kiểm sát về việc giải quyết vụ án".

Riêng việc phát biểu của Kiểm sát viên tại phiên toả sơ thẩm quy định: "... Kiểm sát viên phát biểu ý kiến về việc tuân theo pháp luật tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án của thẩm phán, Hội đồng xét xử, việc chấp hành pháp luật của người tham gia tố tụng hành chính. . .". Quy định này phân biệt việc phát biểu của Kiểm sát viên tại phiên toà sơ thẩm chia thành hai nhóm đối tượng. Đối với nhóm 1 (thẩm phán và hội đồng xét xử là những người tiến hành tố tụng) thì chỉ phát biểu về kiểm sát hoạt động tố tụng còn đối với nhóm 2 ( những người tham gia tố tụng) thì phát biểu toàn bộ quá trình chấp hành pháp luật của họ. Đây là vấn đề rất mới cần phải được giải thích và hướng dẫn cụ thể để quy định này được hiểu đúng và thực hiện thống nhất. Do vậy, Luật tố tụng hành chính quy định : Viện kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp với Toà án nhân dân tối cao hướng dẫn thi hành quy định tại điều này.

 2 . Về tham gia phiên họp

So với Pháp lệnh hiện hành thì Luật tố tụng hành chính có những quy định khác biệt, thể hiện ở những điểm sau đây:

- Tại Điều 10 của chương I (Những quy định chung) của Pháp lệnh hiện hành chỉ quy định chung chung về việc Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát việc tuân theo pháp luật tham gia quá trình giải quyết vụ án hành chính, không quy định Kiểm sát viên Viện kiểm sát cùng cấp tham gia phiên họp giải quyết vụ án hành chính do Toà án tổ chức. Còn luật tố tụng hành chính ghi nhận việc tham gia phiên họp ngay tại khoản 2 Điều 23 chương Những quy định chung của luật và tại khoản 3 Điều 207 quy định rõ việc Kiểm sát viên Viện kiểm sát cùng cấp tham gia phiên họp phúc thẩm để xem xét kháng cáo, kháng nghị.

- Pháp lệnh hiện hành không quy định việc Viện kiểm sát tham gia phiên họp phúc thẩm xét kháng cáo, kháng nghị là thiếu sót, đáng lẽ Nghị quyết số 04/2006NQ- HĐTP của Hội đồng thẩm phán toà án nhân dân tối cao phải hướng dẫn đầy đủ nhưng lại chỉ hướng dẫn Kiểm sát viên Viện kiểm sát cùng cấp tham gia phiên họp xét kháng nghị của Viện kiểm sát, còn các phiên họp xét kháng cáo thì Kiểm sát viên Viện kiểm sát không tham gia.  Việc không quy định Viện kiểm sát tham gia các phiên họp phúc thẩm xét kháng cáo, kháng nghị quá hạn; xét kháng cáo, kháng nghị về phần án phí và xét kháng cáo, kháng nghị những quyết định của Toà án cấp sơ thẩm là một trong những thiếu xót của Pháp lệnh hiện hành và đã được Luật tố tụng hành chính khắc phục như đã phân tích ở trên.

III. Nhận xét chung

Rõ ràng, Luật tố tụng hành chính, quy định về việc tham gia của Viện kiểm sát tại các phiên toà, phiên họp giải quyết vụ án hành chính rõ ràng, đầy đủ và thể hiện tính pháp điển hoá cao hơn hẳn so với Pháp lệnh hiện hành. Điều đó đã tạo điều kiện thuận lợi để Viện kiểm sát tham gia phiên toà, phiên họp giải quyết các vụ án hành chính. Riêng việc quy định về phát biểu của Kiểm sát viên Viện kiểm sát cùng cấp tại phiên toà sơ thẩm đang là vấn đề thời sự khiến nhiều người quan tâm, nhất là trong ngành Kiểm sát nhân dân và sẽ được hướng dẫn thực hiện trong thời gian tới.

Ý kiến bạn đọc
Tham gia ý kiến về bài viết trên
Ý kiến của bạn:
Mã xác nhận:   Gửi