Xét hỏi tại phiên tòa hành chính sơ thẩm

Việc xét hỏi tại phiên tòa hành chính sơ thẩm là một nội dung quan trọng nhất, đồng thời cũng là một công việc khó khăn nhất của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa và Hội thẩm nhân dân trong quá ưình giải quyết vụ án hành chính. Bởi vì, thông qua việc xét hỏi tại phiên tòa, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa và Hội thẩm nhân dân sẽ thẩm tra lại tính hợp pháp và sự chính xác của tất cả các chứng cứ mà các đương sự đã xuất trình trước khi xét xử có trong hồ sơ vụ án và các chứng cứ do các đương sự xuất trình trực tiếp tại phiên tòa sơ thẩm. Trên cơ sở đó, Hội đồng xét xử sơ thẩm nắm được một cách toàn diện về tất cả các chứng cứ, tình tiết của vụ án, nhằm tiếp tục điều khiển phần tranh luận, nghị án và ban hành bản án hoặc quyết định của Hội đồng xét xử sơ thẩm công minh, đúng pháp luật.

Xuất phát từ sự khác biệt về tính chất cơ bản của việc xét xử vụ án hành chính với các loại án hình sự, dân sự và các loại án khác thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án, nên trong quá trình điều khiển phiên toà, phần xét hỏi vụ án hành chính, chúng ta cần quan tâm các nội dung sau đây:

Thứ nhất, về đặc điểm của đối tượng xét hỏi tại phiên tòa hành chính sơ thẩm:

Khác với các vụ án hình sự, dân sự... đối tượng xét hỏi tại phiên tòa hành chính sơ thẩm là các đương sự, trong đó phía người bị kiện luôn luôn là nguời có chức vụ trong cơ quan Nhà nuớc, đồng thời, họ có trình độ về chuyên môn, pháp luật và xã hội cao, do vậy, đòi hỏi Thẩm phán chủ tọa phiên tòa và Hội thẩm nhân dân cùng những người tiến hành tố tụng trong vụ án hành chính không những phải nghiên cứu kỹ hồ sơ vụ án, chuẩn bị tốt kế hoạch xét hỏi và có kỹ năng xét hỏi tốt, mà còn phải biết cách đặt những câu hỏi ngắn gọn, sắc bén, đúng trọng tâm vụ án, đồng thời, hướng cho các đương sự trả lời đúng vào những nội dung được xét hỏi nhằm sớm xác định được sự thật khách quan của vụ án.

Thứ hai, về phạm vi xét hỏi:

Xuất phát từ đối tượng chứng minh trong vụ án hành chính là tính hợp pháp, hay không hợp pháp của quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính là đối tuợng khởi kiện của vụ án hành chính. Do vậy, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa và Hội thẩm nhân dân phải bám vào yêu cầu khởi kiện của người khởi kiện, sự phản biện của người bị kiện và người có quyền và nghĩa vụ liên quan đến vụ án, cùng các chứng cứ thu thập trong vụ án để đối chiếu với các văn bản pháp luật liên quan, trên cơ sở đó đặt ra những nội dung cần phải xét hỏi và làm rõ tại phiên tòa, không đặt những câu hỏi ngoài nội dung vụ án và ngoài mục đích phải chứng minh trong vụ án hành chính.

Thứ ba, về nội dung xét hỏi tại phiên tòa hành chính sơ thẩm:

Ngoài việc xét hỏi để làm rõ yêu cầu khởi kiện của người khởi kiện, sự phản biện của nguời bị kiện và những vấn đề khác liên quan đến vụ án. Để có đủ cơ sở phán xét tính hợp pháp của quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính là đối tuợng khởi kiện, Hội đồng xét xử sơ thẩm cần xét hỏi làm rõ các nội dung dưới đây:

Xét hỏi để làm rõ về sự hợp pháp trong thẩm quyền ban hành quyết định hành chính hoặc thực hiện hành vi hành chính bị khởi kiện: Hội đồng xét xử sơ thẩm cần xét hỏi và làm rõ việc nguời bị kiện ban hành quyết định hành chính hoặc thực hiện hành vi hành chính là đối tượng khởi kiện trong vụ án hành chính có đúng thẩm quyền theo luật định hay không? để làm rõ nội dung này, chủ tọa phiên tòa cần yêu cầu người bị kiện cung cấp cho Hội đồng xét xử những văn bản pháp luật (là văn bản có hiệu lực pháp luật tại thời điểm ban hành quyết định hành chính) quy định về thẩm quyền của người bị kiện được ban hành quyết định hành chính hoặc thực hiện hành vi hành chính bị khởi kiện, nếu trong hồ sơ đã có văn bản pháp luật đó thì Hội đồng xét xử đặt câu hỏi cho người bị kiện để làm rõ thẩm quyền của họ theo quy định của pháp luật.

Đồng thời với việc xét hỏi nguời bị kiện về nội dung này, Hội đồng xét xử yêu cầu người bị kiện chứng minh việc ban hành quyết định hành chính hoặc thực hiện hành vi hành chính của họ có hợp pháp về mặt thẩm quyền hay không? sau đó mời nguời có quyền và nghĩa vụ liên quan đến vụ án tham gia tố tụng với nguời bị kiện (nếu có) trình bày ý kiến bổ sung.

Sau khi xét hỏi người bị kiện và người có quyền và nghĩa vụ liên quan đến vụ án tham gia tố tụng với người bị kiện xong; Thẩm phán chủ tọa phiên tòa cần mời người khởi kiện và người có quyền và nghĩa vụ liên quan đến vụ án tham gia tố tụng với người khởi kiện (nếu có), trình bày ý kiến phản biện lại lời trình bày của người bị kiện nêu trên, để làm rõ tính hợp pháp về mặt thẩm quyền của quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính bị khởi kiện trong vụ án hành chính.

Hội đồng xét xử cần đối chiếu việc ban hành quyết định hành chính hoặc thực hiện hành vi hành chính bị khởi kiện với quy định của pháp luật cho phép người bị kiện được ban hành quyết định hành chính hoặc thực hiện hành vi đó, để đánh giá tính hợp pháp về mặt thẩm quyền của quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính bị khởi kiện theo quy định của pháp luật.

Xét hỏi về sự hợp pháp của thời hiệu ban hành quyết định hành chính và thực hiện hành vi hành chính bị khởi kiện: Với trình tự xét hỏi như trên, Hội đồng xét xử cần yêu cầu người bị kiện và người có quyền và nghĩa vụ liên quan đến vụ án tham gia tố tụng với người bị kiện (nếu có) trình bày ý kiến về thời hiệu của việc ban hành quyết định hành chính hoặc thực hiện hành vi hành chính bị khởi kiện. Đồng thời, mời người khởi kiện và người có quyền và nghĩa vụ liên quan đến vụ án tham gia tố tụng với người khởi kiện (nếu có) trình bày ý kiến phản lại lời trình bày của người bị kiện và người có quyền và nghĩa vụ liên quan đến vụ án tham gia tố tụng với người bị kiện nêu trên.

Khi đánh giá tính hợp pháp về thời hiệu quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính bị khởi kiện, Hội đồng xét xử cần áp dụng quy định của pháp luật về thời hiệu đối với quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính đó và đối chiếu với thời điểm ban hành quyết hành chính hoặc thực hiện hành vi hành chính của người bị kiện, để xác định tính hợp của quyết định hành chính hoặc hành vi chính bị khởi kiện về nội dung này theo định của pháp luật.

Xét hỏi về tính hợp pháp của thời hạn ban hành quyết định hành chính: Nội dung xét hỏi này thông thường được thực hiện trong việc xử vụ án hành chính mà đối tượng khởi kiện vụ án đó là quyết định xử lý vi phạm hành chính.

Khi xét hỏi về nội dung này, Hội đồng xét xử yêu cầu người bị kiện và người có quyền nghĩa vụ liên quan đến vụ án tham gia tố tụng với người bị kiện (nếu có) trình bày ý kiến về thời hạn ban hành quyết định hành chính bị kiện, đồng thời, mời người khởi kiện và người có quyền và nghĩa vụ liên quan đến vụ án gia tố tụng với người khởi kiện (nếu có) bày ý kiến phản biện lại lời trình bày của người bị kiện và người có quyền và nghĩa vụ liên đến vụ án tham gia tố tụng với người bị nêu trên.

Khi đánh giá về tính hợp pháp về thời hạn ban hành quyết định hành chính bị khởi kiện, Hội đồng xét xử cần đối chiếu kết quả xét hỏi và tranh luận tại phiên tòa sơ thẩm với quy của pháp luật về vấn đề đó, để xem xét và xác định quyết định hành chính bị khởi kiện có hợp pháp về mặt thời hạn ban hành quyết định hành chính hay không.

Xét hỏi về tính hợp pháp của quyết định hành chính bị khởi kiện về mặt nội dung: Nội dung này được xác định là khó khăn nhất trong giai đoạn xét hỏi để đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính bị khởi kiện.

Để thực hiện tốt nội dung này, Hội đồng xét xử cần yêu cầu các đương sự, đặc biệt là người bị kiện trình cho Hội đồng xét xử các văn bản pháp luật mà họ áp dụng để ban hành quyết định hành chính hoặc thực hiện hành vi hành chính bị khởi kiện và các vãn bản pháp luật liên quan khác.

Thông thuờng thì trong phần căn cứ áp dụng pháp luật của quyết định hành chính bị khởi kiện, người bị kiện đã viện dẫn các văn bản pháp luật áp dụng để ban hành quyết định hành chính đó, nên trong phần xét hỏi Hội đồng xét xử yêu cầu nguời bị kiện trình bày rõ là họ đã áp dụng mục nào? điều nào? văn bản pháp luật nào? để ban hành quyết định hành chính hoặc thực hiện hành vi hành chính bị khởi kiện, sau đó Hội đồng xét xử mời các đương sự khác trình bày ý kiến phản biện lại như trình tự xét hỏi nêu trên.

Trường hợp quyết định hành chính bị khởi kiện không viện dẫn đủ các văn bản pháp luật dùng để ban hành quyết định hành chính bị khởi kiện, thì Hội đồng xét xử yêu cầu các đương sự trình bày thêm về các văn bản pháp luật mà họ cho rằng cần phải áp dụng để xem xét tính hợp pháp về mặt nội dung của quyết định hành chính bị khởi kiện đó.

Xét hỏi về tính hợp pháp của quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính, về trình tự, thủ tục ban hành quyết định hành chính và thực hiện hành vi hành chính: Ngoài các nội dung xét hỏi nêu trên, Hội đồng xét xử cần phải xét hỏi thêm về trình tự, thủ tục ban hành quyết định hành chính và thực hiện hành vi hành chính bị khởi kiện, để đánh giá một cách toàn diện về tính hợp pháp của quyết định hành chính và hành vi hành chính đó. Việc xét hỏi về nội dung này được tiến hành tương tự như các nội dung xét hỏi nêu trên.

Khi đánh giá tính hợp pháp về trình tự, thủ tục ban hành quyết định hành chính hoặc thực hiện hành vi hành chính bị khởi kiện, Hội đồng xét xử cần đối chiếu kết quả xét hỏi và tranh luận tại phiên tòa với văn bản pháp luật quy định về nội dung đó, để xác định quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính bị khởi kiện có hợp pháp về trình tự thủ tục hay không.

Xét hỏi về vấn đề bồi thường thiệt hại: Nếu người khởi kiện vụ án hành chính đồng thời yêu cầu đòi bồi thường thiệt hại do có quyết định hành chính bị khởi kiện gây ra, thì Hội đồng xét xử yêu cầu họ cung cấp chứng cứ chứng minh thiệt hại đó theo quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự.

Tại phiên tòa sơ thẩm, Hội đồng xét xử hỏi để làm rõ các chứng cứ chứng minh sự thiệt hại do có quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính bị khởi kiện gây ra cho người khởi kiện.

Trong trường họp người khỏi kiện vụ án hành chính có yêu cầu đòi bồi thường thiệt hại chưa thể cung cấp được chứng cứ ngay tại phiên tòa sơ thẩm, thì Hội đồng xét xử tách phần giải quyết yêu cầu đòi bồi thường thiệt hại để giải quyết sau trong một vụ án dân sự khác theo thủ tục chung khi đương sự có yêu cầu.

Thứ tư, về trình tự xét hỏi:

Khi xét hỏi tại phiên tòa sơ thẩm thì chủ tọa phiên tòa xét hỏi truớc, sau đó đến các Hội thẩm nhân dân, Kiểm sát viên, người bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đuơng sự tham gia xét hỏi theo quy định của pháp luật để làm rõ nội dung vụ án.

 Thứ năm, phương pháp xét hỏi:

Phương pháp xét hỏi là một vấn đề rất quan trọng, nó đòi hỏi Thẩm phán chủ tọa phiên tòa và Hội thẩm nhàn dân phải có một kỹ năng thành thục trong suốt quá trình xét hỏi và điều khiển phien tòa hành chính sơ thẩm.

Trên thực tế, có rất nhiều phương pháp xét hỏi tại phiên tòa có tính ưu việt cao mà chúng ta cần tiếp tục nghiên cứu, tổng kết trong thực tiễn để bổ sung cho kỹ năng xét xử của đội ngũ Thẩm phán, chúng tôi xin nêu ra hai phương pháp đặc trưng dưới đây:

Phương pháp xét hỏi làm rõ ngay vấn đề then chốt của vụ án hành chính: Thực hiện phuơng pháp này, ngay sau khi bước vào giai đoạn xét hỏi, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa và Hội thẩm nhân dân đặt câu hỏi cho các đuơng sự để làm rõ ngay vấn đề then chốt của vụ án, sau đó mới xét hỏi đến các nội dung liên quan khác.

Ưu điểm của phương pháp này là chỉ trong một thời gian rất ngắn, Hội đồng xét xử có thể làm toát lên toàn bộ nội dung cơ bản của vụ án.

Tuy nhiên, thực tiễn của việc xét xử án hành chính cho thấy, chúng ta chỉ có thể áp dụng thành công phương pháp xét hỏi này đối với nhũng vụ án hành chính đơn giản, mà trước đó Tòa án đã thu thập chứng cứ để giải quyết vụ án một cách đầy đủ và rõ ràng, và tại phiên tòa sơ thẩm, các đương sự đều thừa nhận sự hợp pháp và tính chính xác của các chứng cứ cần thiết để giải quyết vụ án đó.

Phương pháp xét hỏi bắt đầu từ các tình tiết cụ thể đến các vấn đề then chốt của vụ án, kết hợp với đối chất giữa các đương sự với nhau để tìm ra sự thật khách quan vụ án: Trong xét xử án hành chính, không phải vụ án nào cũng đơn giản và rõ ràng như đã nêu ở phần trên, thực tế có nhiều vụ án hành chính nội dung rất phức tạp, các đương sự không có điều kiện để cung cấp đầy đủ chứng cứ cho Tòa án hoặc các chứng cứ do các đương sự cung cấp có rất nhiều mâu thuẫn. Gặp những trường hợp này, chúng ta nên áp dụng phương pháp xét hỏi bắt đầu từ các tình tiết cụ thể đến các vấn đề then chốt của vụ án kết hợp với đối chất giữa các đuơng sự với nhau để tìm ra sự thật khách quan vụ án.

Khi áp dụng phương pháp này, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa và Hội thẩm nhân dân cần đọc kỹ hồ sơ vụ án để xác định phạm vi xét hỏi, các chứng cứ cần phải thẩm tra trong giai đoạn xét hỏi và những vấn đề mâu thuẫn giữa các chứng cứ cần phải đối chất, làm rõ tại phiên tòa sơ thẩm.

Thẩm phán chủ tọa phiên tòa và Hội thẩm nhân dân xét hỏi làm rõ từng chứng cứ cụ thể trong hệ thống chứng cứ của vụ án, sau đó xâu chuỗi các chứng cứ đã được làm rõ theo một trình tự khoa học và logic, để phân tích đánh giá toàn bộ hệ thống chứng cứ của vụ án hành chính một cách toàn diện, khách quan và đầy đủ, trên cơ sở đó đối chiếu với các văn bản luật tương ứng để đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính bị khởi kiện.

 

Ý kiến bạn đọc
Tham gia ý kiến về bài viết trên
Ý kiến của bạn:
Mã xác nhận:   Gửi