Biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên

Ở nước ta, hiện tồn tại hai hệ thống chế tài là xử lý hình sự và xử lý vi phạm hành chính (XLVPHC) để áp dụng đối với người chưa thành niên (NCTN) vi phạm pháp luật (VPPL) tuỳ thuộc vào tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi. Theo pháp luật quốc tế, cả hai hệ thống này hình thành nên một phần của hệ thống tư pháp đối với NCTN. Công ước Quyền trẻ em và các chuẩn mực quốc tế khác về tư pháp NCTN yêu cầu các quốc gia thành viên “bất cứ khi nào thấy thích hợp và cần thiết”1 phải thúc đẩy hình thành các biện pháp để xử lý NCTN VPPL mà không sử dụng đến những quá trình tố tụng tư pháp, miễn là các quyền con người và những bảo đảm pháp lý được tôn trọng đầy đủ. Đó chính là quá trình xử lý chuyển hướng đối với NCTN VPPL mà trong Dự thảo Luật XLVPHC gọi là các biện pháp thay thế cho XLVPHC. Các biện pháp này được áp dụng để thay thế cho các hình thức xử phạt hành chính (XPHC) hoặc các biện pháp xử lý hành chính (XLHC) đối với NCTN VPHC nhằm huy động sự tham gia của cộng đồng, gia đình NCTN vi phạm vào công tác giáo dục, giúp họ hiểu được việc làm sai trái và sửa chữa lỗi lầm của mình.

 

1. Cơ sở để quy định các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính áp dụng đối với người chưa thành niên trong Dự thảo Luật

 

1.1. Thực hiện pháp luật về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em

Dù chưa đề cập đến các biện pháp thay thế XLVPHC, nhưng hệ thống pháp luật hiện hành của nước ta cũng đã ghi nhận một số nguyên tắc và quy định chung là cơ sở pháp lý để có thể áp dụng các biện pháp xử lý chuyển hướng đối với NCTN VPPL. “Trẻ em được gia đình, Nhà nước và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục” (Điều 65 Hiến pháp 1992); “Việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em là trách nhiệm của gia đình, nhà trường, Nhà nước, xã hội và công dân. Trong mọi hoạt động của cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân có liên quan đến trẻ em thì lợi ích của trẻ em phải được quan tâm hàng đầu” (Khoản 1 Điều 5 Luật Bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em năm 2004- Luật BVTE); “Việc xử lý trẻ em có hành vi VPPL chủ yếu nhằm giáo dục, giúp đỡ” (Điều 36 Luật BVTE); “Trẻ em VPPL được gia đình, nhà trường và xã hội giáo dục, giúp đỡ để sửa chữa sai lầm, có ý thức tôn trọng pháp luật, tôn trọng quy tắc của đời sống xã hội và sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội” (Khoản 1 Điều 58 Luật BVTE).

Bên cạnh đó, Bộ luật Hình sự (BLHS) cũng quy định rõ tại Điều 69 rằng: việc xử lý NCTN phạm tội chủ yếu nhằm giáo dục, giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh, trở thành công dân có ích cho xã hội (Khoản 1). Cho phép miễn trách nhiệm hình sự đối với NCTN phạm tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng, gây hại không lớn, có nhiều tình tiết giảm nhẹ và được gia đình hoặc cơ quan, tổ chức nhận giám sát, giáo dục (Khoản 2). Việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với NCTN phạm tội và áp dụng hình phạt đối với họ được thực hiện chỉ trong trường hợp cần thiết và phải căn cứ vào tính chất của hành vi phạm tội, đặc điểm về nhân thân và yêu cầu của việc phòng ngừa tội phạm (Khoản 3).

Pháp lệnh XLVPHC mặc dù không có các quy định về thay thế XLHC bằng các biện pháp xử lý tại cộng đồng nhưng trên thực tế, các cơ quan có thẩm quyền, đặc biệt là cơ quan công an, đã áp dụng Pháp lệnh một cách chủ động và linh hoạt, không XLHC đối với nhiều trường hợp vi phạm mang tính chất nhỏ nhặt mà chỉ nhắc nhở, cảnh cáo không chính thức, đề nghị gia đình cam kết giám sát để con em mình không tiếp tục VPPL.

1.2. Nội luật hoá các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia về quyền của người chưa thành niên

Công ước quốc tế về quyền trẻ em đòi hỏi các quốc gia thành viên “bất cứ khi nào xét thấy phù hợp và cần thiết” thì phải khuyến khích thúc đẩy việc thiết lập các biện pháp xử lý NCTN VPPL mà không cần viện đến các thủ tục tư pháp với điều kiện phải đảm bảo quyền con người và sự nghiêm minh của pháp luật (Điều 40(3) (b)).

Quy tắc chuẩn tối thiểu của Liên hợp quốc về quản lý tư pháp NCTN (Quy tắc Bắc Kinh) cũng trực tiếp khuyến khích việc áp dụng các biện pháp xử lý chuyển hướng. Quy tắc này đưa ra hướng dẫn về việc xem xét giải quyết các VPPL do NCTN thực hiện mà không sử dụng hình thức tố tụng chính thức. Trong những trường hợp thích hợp, cơ quan công an, kiểm sát hay các cơ quan khác tham gia giải quyết các vụ án liên quan đến NCTN cần được giao thẩm quyền tự quyết trong việc ra quyết định về các vụ việc do NCTN thực hiện mà không cần phải tổ chức xét xử chính thức, phù hợp với các tiêu chí được đưa ra trong hệ thống pháp luật.

Trong khi đó, Hướng dẫn của Liên hợp quốc về phòng ngừa phạm pháp ở NCTN lại nhấn mạnh vai trò của các chương trình và dịch vụ tại cộng đồng trong ngăn ngừa và xử lý vi phạm trong giới trẻ. Theo Hướng dẫn, “các cơ quan công quyền quản lý xã hội chỉ nên vào cuộc khi không còn biện pháp khả dĩ nào khác” (Điều 6).

Và Bộ quy tắc Tối thiểu chuẩn của Liên hợp quốc về các biện pháp không giam giữ quy định các biện pháp không giam giữ phải được khuyến khích phát triển và giám sát chặt chẽ (Quy tắc 2.4). Văn kiện này cũng nêu cần xem xét xử lý người vi phạm tại cộng đồng và tránh đến hết mức có thể việc sử dụng các quy trình xử lý chính thức hoặc xét xử chính thức tại toà án trên cơ sở vẫn tuân thủ các quy định và sự nghiêm minh của pháp luật (Quy tắc 2.5). Bộ quy tắc cũng yêu cầu việc áp dụng bất cứ biện pháp xử lý chuyển hướng nào như chuyển NCTN đến các dịch vụ cộng đồng thích hợp hoặc các dịch vụ khác đều đòi hỏi phải có sự đồng thuận của NCTN hoặc cha, mẹ hay người giám hộ của các em và phải chịu sự kiểm tra của một cơ quan có thẩm quyền. Sự đồng thuận của NCTN hoặc cha, mẹ các em là một điều kiện tiên quyết để áp dụng các biện pháp xử lý chuyển hướng.

Trong bản Bình luận chung số 10 (năm 2007) về quyền trẻ em trong lĩnh vực tư pháp NCTN, Uỷ ban Quyền trẻ em đã bày tỏ ý kiến rằng, các quốc gia thành viên nên áp dụng những biện pháp để xử lý NCTN VPPL mà không viện đến các thủ tục tố tụng chính thức thành một phần của hệ thống tư pháp NCTN và bảo đảm rằng các quyền con người của trẻ em cũng như những sự bảo vệ về pháp lý được tôn trọng một cách đầy đủ.  

1.3. Đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong xử lý đối với vi phạm hành chính do người chưa thành niên thực hiện

Đối với NCTN VPPL, khảo sát về thực tiễn thực hiện xử lý chuyển hướng và tư pháp phục hồi2 cho thấy, các biện pháp thay thế (như cảnh cáo, hoà giải tại cộng đồng và giám sát bởi gia đình hay họ hàng...) đã được sử dụng trên toàn quốc để giải quyết những vi phạm nhỏ mà không cần đến các biện pháp xử lý hình sự hay XLHC chính thức. Tuy nhiên, hiện nay pháp luật lại chưa có quy định liên quan đến áp dụng các biện pháp thay thế, ngoại trừ một số quy định mang tính nguyên tắc được ghi nhận trong Luật BVTE và BLHS. Chính vì vậy, việc nghiên cứu bổ sung các biện pháp thay thế XLVPHC trong Dự thảo Luật XLVPHC là rất cần thiết, nhằm đáp ứng được yêu cầu thực tiễn trong công tác xử lý đối với NCTN VPPL. 

Bên cạnh đó, sự ra đời của Đề án phát triển nghề công tác xã hội giai đoạn 2010-20203 đã tạo tiền đề để tăng cường áp dụng các biện pháp xử lý tại cộng đồng, thay thế cho xử phạt VPHC hoặc xử lý hình sự. Đội ngũ cán bộ xã hội trong tương lai sẽ là những người chịu trách nhiệm chính trong việc phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền XLVPHC và các cơ quan tiến hành tố tụng để đánh giá các nguyên nhân và điều kiện VPPL của NCTN, xác định rõ NCTN cần được hỗ trợ ra sao nhằm khắc phục các nguyên nhân, điều kiện này và kết nối NCTN tới các dịch vụ hỗ trợ cần thiết nhằm giúp các em sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh thành công dân có ích cho xã hội.

1.4. Kinh nghiệm quốc tế trong việc quy định và áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng

Hiện nay, một số quốc gia như Australia, Nam Phi, Papua New Guinea, Philipin, Kosovo... đã xây dựng luật riêng về tư pháp NCTN trong đó có ghi nhận các biện pháp xử lý chuyển hướng là một cấu thành của các biện pháp xử lý đối với VPPL do NCTN thực hiện.

Các biện pháp thay thế được các quốc gia nêu trên quy định và áp dụng phổ biến như một phần của các biện pháp tư pháp như biện pháp nhắc nhở, giao cho cha mẹ hoặc người giám hộ giám sát, lao động phục vụ cộng đồng, hoà giải, bồi thường thiệt hại... Các biện pháp này được sử dụng để xử lý đối với NCTN thực hiện các vi phạm nhỏ và không nghiêm trọng. Trên thực tế tại một số nước, các biện pháp này rất hiệu quả trong việc thúc đẩy quá trình phát triển tích cực của NCTN và ngăn chặn tái phạm, huy động sự tham gia của cộng đồng, gia đình NCTN vi phạm vào công tác giáo dục, giúp đỡ NCTN VPPL, làm giảm áp lực, chi phí cho hệ thống tư pháp chính thức vì nó bảo đảm rằng các biện pháp xử lý chính thức tốn kém chỉ được sử dụng trong trường hợp thật cần thiết4.

Theo kinh nghiệm của các nước, càng sử dụng nhiều các biện pháp thay thế thì càng giảm nhiều chi phí cho hệ thống tư pháp chính thức. Bên cạnh đó, việc có tài liệu hay hồ sơ chính thức đối với vụ VPHC, đặc biệt là việc áp dụng các biện pháp XLHC như giáo dục tại xã, phường, thị trấn có thể để lại hậu quả tiêu cực trong thời gian dài cho NCTN trong việc tiếp tục hay quay trở lại trường học, học nghề, tìm việc làm. Điều này cũng gây ra kỳ thị hay phân biệt đối xử của bạn bè và cộng đồng.

Những nghiên cứu quốc tế về hành vi tuổi vị thành niên cũng cho thấy, NCTN bị “dán mác” hay bị coi là tội phạm có thể tiếp tục dấn sâu hơn vào con đường phạm tội và rất khó thoát ra khỏi nó (lý thuyết “dán mác” hiện nay được thế giới tài liệu hoá và cho thấy rằng, tiến trình xét xử chính thức có xu hướng khẳng định việc lệch chuẩn của NCTN ngay trong con mắt của họ, của người khác; vì vậy càng làm tăng hành vi vi phạm. Bị “dán mác”, người vi phạm sẽ càng xa lánh với bạn bè và xã hội, khó khăn trong việc tái hoà nhập để trở thành công dân có ích5).

 

2. Các biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính áp dụng đối với người chưa thành niên trong Dự thảo Luật

Với mục tiêu khuyến khích sự tham gia của cộng đồng, gia đình trong công tác giáo dục NCTN vi phạm, phòng ngừa tái phạm, trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế trong mối tương quan với điều kiện kinh tế - xã hội của nước ta và các biện pháp tương tự đã triển khai áp dụng trên thực tiễn, Dự thảo Luật XLVPHC đã quy định bằng cách đưa trực tiếp vào Luật những điều khoản cho phép người có thẩm quyền XLVPHC căn cứ vào tính chất của từng vụ việc VPHC để lựa chọn miễn áp dụng các hình thức XPHC và áp dụng các biện pháp XLHC cho NCTN VPPL hành chính và thay vào đó là các biện pháp thay thế như biện pháp nhắc nhở, giám sát tại gia đình, hoà giải tại cộng đồng. Việc áp dụng biện pháp thay thế XLVPHC không coi là đã bị XLVPHC.

2.1. Đối tượng áp dụng biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính

Theo Dự thảo Luật, đối tượng bị áp dụng biện pháp XLVPHC (XPHC và áp dụng các biện pháp XLHC) được chuyển sang áp dụng biện pháp thay thế XLVPHC trên cơ sở tính chất của từng biện pháp. Ví dụ, biện pháp nhắc nhở (mang tính trực tiếp, đơn giản, nhanh gọn và phù hợp với nguyên tắc xử phạt VPHC là nhanh chóng, công khai, khách quan, bảo đảm công bằng...) được áp dụng đối với người thực hiện hành vi VPHC là NCTN từ đủ 14 tuổi đến đưới 18 tuổi thực hiện hành vi vi phạm các quy định về quản lý nhà nước thuộc trường hợp bị xử phạt VPHC.

Biện pháp giám sát tại gia đình - mang tính quá trình, có sự tham gia giám sát giữa bên thực hiện việc giáo dục với bên được giáo dục nên áp dụng đối với NCTN bị áp dụng biện pháp XLHC do nhiều lần thực hiện hành vi trộm cắp vặt, lừa đảo nhỏ... thuộc đối tượng bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn.

Biện pháp hoà giải tại cộng đồng - mang tính thương lượng giữa bên thực hiện hành vi vi phạm và bên bị xâm hại với sự tham gia của người trung gian vào quá trình thương lượng để giảm thiệt hại về vật chất, tinh thần... cho bên bị xâm hại. Chính vì vậy, biện pháp này được áp dụng đối với NCTN thực hiện hành vi xâm phạm sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của cá nhân thuộc trường hợp bị xử phạt VPHC.

2.2. Điều kiện áp dụng biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính

Trong cả ba biện pháp thay thế được nêu tại Dự thảo Luật, điều kiện đầu tiên được ghi nhận là NCTN phải thừa nhận về hành vi vi phạm (tự nguyện khai báo, thành thật hối lỗi về hành vi vi phạm của mình...) và đồng ý áp dụng biện pháp thay thế. Đây được xem là điều kiện cần để bảo đảm cho việc thực hiện thành công biện pháp giáo dục dựa vào cộng đồng vì chỉ khi thừa nhận hành vi vi phạm, việc sửa chữa lỗi lầm mới được NCTN thực hiện một cách chủ động, tích cực và có hiệu quả. Điều kiện này cũng thường được thấy trong các văn bản luật quy định về xử lý chuyển hướng của các quốc gia trên thế giới6.

Ngoài điều kiện cần nêu trên, tùy theo từng biện pháp, Dự thảo Luật nêu các điều kiện đủ tương ứng như: biện pháp nhắc nhở có thêm điều kiện VPHC do NCTN thực hiện theo quy định có thể bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền với mức tối đa của khung tiền phạt đối với hành vi đó đến 5.000.000 đồng; biện pháp giám sát tại gia đình cần thêm điều kiện NCTN có môi trường sống thuận lợi cho việc thực hiện biện pháp và cha, mẹ hoặc người giám hộ có đủ điều kiện thực hiện việc giám sát và tự nguyện nhận trách nhiệm giám sát; biện pháp hoà giải tại cộng đồng thêm điều kiện NCTN và người bị xâm hại hoặc cha, mẹ, người giám hộ của họ đồng ý hoà giải.

2.3. Thẩm quyền áp dụng biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính 

Trên thế giới, việc quyết định chuyển sang áp dụng biện pháp thay thế được thực hiện trong tất cả các giai đoạn của quá trình xem xét ra quyết định áp dụng biện pháp xử lý chính thức (xử lý chuyển hướng dựa vào lực lượng công an - sau khi phát hiện, điều tra vụ việc; xử lý chuyển hướng dựa vào kiểm sát viên - giai đoạn truy tố…). Việc trao thẩm quyền tự quyết cho các lực lượng nêu trên nhằm phát huy đầy đủ tiềm năng của các chương trình xử lý chuyển hướng - đòi hỏi phải công nhận và ủng hộ việc trao thẩm quyền tự quyết cho đội ngũ cán bộ trong toàn bộ hệ thống tư pháp NCTN.

Tuy nhiên, do XLVPHC với quy trình xử lý rút gọn, thiếu sự tham gia của các cơ quan khác nhau trong từng giai đoạn của quá trình ra quyết định, nên Dự thảo Luật đã quy định theo hướng giao cho người có thẩm quyền XLVPHC có thẩm quyền xem xét chuyển sang áp dụng biện pháp thay thế, cụ thể, như biện pháp nhắc nhở, hoà giải tại cộng đồng, giao cho người có thẩm quyền xử phạt đối với VPHC do NCTN thực hiện quy định tại Chương II Phần thứ hai của Dự thảo Luật; biện pháp giám sát tại gia đình giao cho Chủ tịch UBND cấp xã nơi có thẩm quyền xem xét quyết định áp dụng biện pháp XLHC.

2.4. Thủ tục xem xét áp dụng và thi hành biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính

Các biện pháp thay thế XLVPHC là những biện pháp dựa vào chính đối tượng, cộng đồng và gia đình của NCTN vi phạm; vì vậy, thủ tục xem xét áp dụng biện pháp và việc thi hành biện pháp thay thế không ghi nhận nhiều vai trò của cơ quan, tổ chức, cá nhân nhân danh Nhà nước tham gia vào quy trình. Sự tham gia từ phía Nhà nước vào quy trình thi hành biện pháp thay thế chỉ được thực hiện nếu trong quá trình thi hành, NCTN tiếp tục VPPL; khi đó, người có thẩm quyền ra quyết định áp dụng biện pháp thay thế quyết định chấm dứt việc áp dụng biện pháp và quyết định áp dụng biện pháp XLHC theo quy định của Luật (trừ biện pháp nhắc nhở). Đây là cách tích cực đảm bảo rằng cả NCTN và cha mẹ biết hành vi vi phạm của NCTN là không chấp nhận được và sẽ phải chịu hậu quả nghiêm trọng hơn nếu họ không thực hiện các biện pháp để cải thiện hành vi. Trên tinh thần đó, Dự án Luật quy định theo hướng:

Đối với biện pháp nhắc nhở, trong quá trình xem xét ra quyết định xử phạt VPHC, người có thẩm quyền xét thấy VPHC do NTCN thực hiện nếu có đủ điều kiện theo quy định thì quyết định áp dụng biện pháp nhắc nhở và việc nhắc nhở được thực hiện bằng lời nói, ngay tại chỗ và không lập thành biên bản để chỉ ra những vi phạm do NCTN thực hiện.

Trong quá trình xây dựng Dự thảo Luật, một số ý kiến cho rằng biện pháp nhắc nhở xét về bản chất không có sự khác biệt với hình thức xử phạt cảnh cáo được quy định trong Luật. Tuy nhiên, theo chúng tôi, mặc dù nhắc nhở và cảnh cáo cùng là sự khiển trách công khai của Nhà nước đối với người VPPL hoặc có hành vi sai trái, nhưng hai biện pháp khác nhau ở chỗ: biện pháp nhắc nhở được thực hiện tại chỗ, không có văn bản ghi chép, không ra quyết định về việc nhắc nhở, không có hồ sơ chính thức về việc áp dụng biện pháp như xử phạt cảnh cáo.

Đối với biện pháp giám sát tại gia đình: được xem là biện pháp hạn chế được sự kỳ thị của cộng đồng đối với NCTN vi phạm (NCTN vi phạm sẽ không bị “gắn mác” trong hồ sơ nhân thân của NCTN); huy động được sự quan tâm của gia đình và người thân trong việc hướng dẫn, giúp đỡ con em mình, san sẻ gánh nặng cho các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện công tác bảo đảm an ninh, trật tự an toàn xã hội. Dự thảo Luật ghi nhận một cách nguyên tắc về thủ tục theo hướng: trong thời hạn 03 ngày, kể từ ngày kết thúc cuộc họp tư vấn, Chủ tịch UBND cấp xã nếu xét thấy có đủ điều kiện theo quy định thì quyết định áp dụng biện pháp giám sát tại gia đình. Sau khi Quyết định được ban hành, người có thẩm quyền giao cho cha, mẹ hoặc người giám hộ của NCTN để thực hiện. Sau khi nhận được quyết định, NCTN phải cam kết bằng văn bản về việc tuân thủ pháp luật, sửa chữa sai phạm, khắc phục hậu quả và gửi cho Chủ tịch UBND cấp xã. Cha mẹ hoặc người giám hộ của NCTN có trách nhiệm giám sát, chỉ dẫn NCTN thực hiện nội dung cam kết.

Ngoài ra, để bảo đảm tính răn đe và đạt được mục đích của công tác giáo dục, Dự thảo Luật quy định trong thời gian giám sát tại gia đình, nếu NCTN tiếp tục VPPL thì người có thẩm quyền quyết định chấm dứt việc áp dụng biện pháp này. Hồ sơ về việc áp dụng biện pháp giám sát tại gia đình được lưu giữ tại cơ quan công an nơi lập hồ sơ để theo dõi, quản lý. 

Đối với biện pháp hoà giải tại cộng đồng: trong quá trình xem xét ra quyết định xử phạt VPHC, người có thẩm quyền xét thấy VPHC do NCTN thực hiện nếu có đủ điều kiện theo quy định thì quyết định áp dụng biện pháp hòa giải tại cộng đồng. Nội dung quyết định ghi rõ ngày, tháng, năm ra quyết định; họ, tên, chức vụ của người ra quyết định; họ, tên, ngày, tháng, năm sinh của người hòa giải; họ, tên, ngày, tháng, năm sinh, nơi cư trú của người vi phạm, người bị xâm hại.

Sau khi quyết định được ban hành, người có thẩm quyền gửi cho các bên tham gia hòa giải để tổ chức hòa giải. Trong quá trình hòa giải, NCTN phải trực tiếp tham gia phiên hoà giải. Trong phiên hòa giải, cha, mẹ, người giám hộ, hoặc người đại diện hợp pháp của NCTN cùng với người hòa giải có thể là tổ trưởng tổ dân phố hoặc trưởng thôn, già làng, trưởng bản hoặc người có uy tín ở cơ sở được hai bên nhất trí, chỉ ra sai phạm để họ nhận thức được và sửa chữa. Việc hòa giải và kết quả hòa giải phải được lập thành biên bản có chữ ký của các bên tham gia để các bên thi hành.

Liên quan đến biện pháp này, trong quá trình xây dựng Luật, nhiều ý kiến cho rằng, hoà giải về bản chất là phương pháp giải quyết tranh chấp mang tính chất dân sự và VPHC là hành vi xâm phạm trật tự quản lý công, do vậy, về nguyên tắc không thể tiến hành hoà giải đối với VPHC. Tuy nhiên, qua khảo sát thực tiễn và thực thi pháp luật về xử phạt VPHC hiện hành, có nhiều quy định với hành vi là xâm phạm sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của cá nhân (phổ biến nhất là Nghị định xử phạt VPHC về an ninh trật tự, an toàn xã hội) vẫn được thực hiện thông qua thương lượng giữa các bên. Chính vì vậy, Dự thảo Luật vẫn quy định theo hướng đã nêu.

Hệ thống tư pháp NCTN theo chuẩn mực quốc tế không thể thiếu các biện pháp xử lý chuyển hướng (trong Dự luật là các biện pháp thay thế XLVPHC) để hình thành hệ thống tư pháp NCTN hoàn chỉnh với mục đích giải quyết các vấn đề liên quan đến việc bảo vệ lợi ích tốt hơn cho NCTN vi phạm bị xử lý, gia tăng quyền hạn của các cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan trong quá trình xem xét, áp dụng hình thức xử lý đối với NCTN vi phạm và tăng cường việc nội luật hoá các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã ký kết hoặc tham gia về đảm bảo quyền của đối tượng vi phạm. Chính vì vậy, việc bổ sung hệ thống các biện pháp thay thế XLVPHC trong Dự thảo Luật XLVPHC là hết sức cần thiết.

 

(1) Công ước quyền trẻ em, Điều 40(3)(b); Quy tắc chuẩn của Liên hiệp quốc về quản lý tư pháp người chưa thành niên (Quy tắc Bắc Kinh), Quy tắc số 11.

(2) Báo cáo khảo sát về thực tiễn thực hiện xử lý chuyển hướng và tư pháp phục hồi tại ba địa phương là Khánh Hoà, TP. Hồ Chí Minh và Nghệ An do Đoàn công tác liên ngành của các bộ: Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Uỷ ban dân số, gia đình và trẻ em (nay thuộc Bộ Lao động- thương binh và xã hội).

(3) Được phê duyệt theo Quyết định số 32/2010/QĐ-TTg ngày 25/3/2010 của Thủ tướng Chính phủ.

(4) Xem, Ngân sách Bộ luật Tư pháp và kế hoạch thực hiện, Uỷ ban liên ngành cho Tư pháp trẻ em tại Nam Phi, 2002.

(5) Margo, J and Stevens, A., “Điều khiến tôi trở thành tội phạm: Phòng ngừa tội phạm thanh niên”, London, 2008, Viện Nghiên cứu chính sách công; Allen, R., “Từ trừng phạt đến giải quyết vấn đề: Phương pháp mới cho trẻ em có vấn đề”, London, 2006, Trung tâm Nghiên cứu tội phạm và tư pháp.

(6) Bình luận về Dự án Luật XLVPHC của Yvon Dandurand (Chuyên gia quốc tế – UNICEF Việt Nam) và Bình luận của Nhóm hỗn hợp Liên hiệp quốc về Dự thảo Luật XLVPHC.

Ý kiến bạn đọc
Tham gia ý kiến về bài viết trên
Ý kiến của bạn:
Mã xác nhận:   Gửi