Bàn về sự có mặt của Kiểm sát viên tại các phiên tòa, phiên họp trong Tố tụng hành chính

1. Đặt vấn đề

Trong tố tụng hành chính, sự có mặt của những người tiến hành tố tụng nói chung và của Kiểm sát viên nói riêng tại các phiên tòa, phiên họp có ý nghĩa quan trọng đi với quá trình giải quyết vụ án hành chính. Thứ nhất, sự có mặt của Kiểm sát viên tại các phiên tòa, phiên họp đảm bảo đúng thủ tc tố tụng theo quy định của pháp luật t tụng hành chính tránh vi phạm nghiêm trọng thủ tục t tụng dẫn đến trường hợp bản án bị hủy đ xét xử lại. Thứ hai, sự có mặt của Kim sát viên giúp cho Viện kiểm sát nhân dân thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân thủ theo pháp luật trong hoạt động tố tụng hành chính tại các phiên tòa, phiên họp, qua đó phát hiện ra các sai sót trong hoạt động tố tụng kịp thời đưa ra các quyết định kháng nghị theo thủ tục phúc thm, thủ tục đặc biệt giúp việc giải quyết vụ án được đúng đắn và khách quan đảm bảo quyền và li ích hợp pháp của các đương sự trong vụ án. Thứ ba, với sự có mặt của Kim sát viên góp phần nâng cao tinh thần, trách nhiệm của Hội đồng xét xử trong hoạt động xét xử, là một trong những cơ s giải quyết vụ án được đúng đắn và triệt để tranh chp giữa các bên đương sự trong vụ án. Nhưng những quy định của pháp luật tố tụng hành chính v sự có mặt, vắng mặt ca Kiểm sát viên chưa được Luật Tố tụng hành chính (Luật TTHC) và các văn bản hướng dẫn thi hành một cách cụ th, rõ ràng. Điều này đã gây khó khăn cho Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) trong việc thực hiện kiểm sát việc tuân thủ pháp luật trong hoạt động tố tụng hành chính, gây ảnh hưởng đến quyền lợi của các đương sự trong vụ án.

Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi xin phân tích các quy định của pháp luật tố tụng hành chính về sự có mặt, vắng mặt của Kiểm sát viên tại các phiên tòa, phiên họp trong tố tụng hành chính và việc vận dụng các quy định đó vào trong thực tiễn thực hiện chức năng, nhiệm vụ của VKSND nói chung và Kiểm sát viên nói riêng.

2. Những quy định của pháp luật tố tụng hành chính về sự có mặt, vắng mặt của kiểm sát viên tại các phiên tòa, phiên họp.

Trong tố tụng hành chính, VKSND tham gia tố tụng với chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong quá trình giải quyết vụ án hành chính và được quy định tại Điều 23 Luật TTHC. Và đây được xem là một trong những nguyên tắc cơ bản của hoạt động tố tụng hành chính. Theo đó, một trong những nội dung quan trọng của nguyên tắc này thể hiện: "Viện kim sát nhân dân... tham gia các phiên toà, phiên họp của Toà án”. Như vậy, qua quy định trên thì tại các phiên tòa xét xử sơ thẩm, phiên tòa xét xử phúc thẩm, phiên tòa giám đốc thẩm, phiên tòa tái thẩm, và tại các phiên họp của Tòa án về việc giải quyết các vụ án hành chính phải có sự tham gia của Kiểm sát viên . Nội dung cơ bản của nguyên tắc này đã được Luật TTHC quy định chi tiết tại các chương liên quan. Về sự có mặt của Kiểm sát viên tại phiên tòa cấp sơ thẩm và phiên tòa cấp phúc thẩm được quy định tại Điều 130 và Điều 194 Luật TTHC. Theo đó, cả hai điều luật đều quy định:

"1. Kiểm sát viên được Viện trưởng Viện kiểm sát cùng cấp phân công có nhiệm vụ tham gia phiên toà, nếu vắng mặt thì Hội đồng xét xử quyết định hoãn phiên toà và thông báo cho Viện trưởng Viện kiếm sát cùng cấp, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này.

2. Trường hợp Kiểm sát viên vắng mặt hoặc không thể tiếp tục tham gia phiên toà, nhưng có Kiểm sát viên dự khuyết tham gia phiên toà từ đầu thì người này được thay thế Kiểm sát viên vắng mặt tham gia phiên toà xét xử vụ án”

Theo quy định tại hai điều luật này thì tại phiên tòa cấp sơ thẩm và phiên tòa cấp phúc thẩm, Kiểm sát viên phải tham dự phiên tòa. Viện trưng VKSND cùng cấp phải có trách nhiệm phân công Kiểm sát viên tham dự. Vì một lý do nào đó, Kiểm sát viên không tham dự đuợc phiên tòa thì Hội đồng xét xử phải ra quyết định hoãn phiên tòa căn cứ theo điểm a khoản 1 Điều 136 Luật TTHC và việc hoãn phiên tòa này phải được thông báo cho VKSND cùng cấp biết. Tuy nhiên, nếu như có Kiểm sát viên dự khuyết thay thế tham dự phiên tòa ngay từ đầu thì phiên tòa có thể vẫn tiếp tục được xét xử nếu như Kiểm sát viên vắng mặt hoặc không thể tiếp tục tham gia phiên tòa.

Đối với việc xét lại bản án theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm, Tòa án cấp trên giúp Tòa án cp dưới thấy được những sai lầm, thiếu sót trong hoạt động xét xử đối với những vụ án cụ thể và sửa chữa những sai lầm, khuyết đim đó, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các đương sự. Do tính chất đặc biệt của thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm nên trong số các chủ thể được quyền kháng nghị theo thủ tục này thuộc v thẩm quyền của Viện trưng VKSNDTC và Viện trưng VKSND cấp tỉnh. Bên cạnh đó, tại các phiên tòa giám đốc thẩm và tái thẩm theo quy định chung tại Điều 220 Luật TTHC thì phải có sự tham gia của Kiểm sát viên cùng cấp.

Về sự tham gia của Kiểm sát viên tại các phiên họp của Tòa án về việc giải quyết vụ án hành chính đã được Luật TTHC quy định cụ thể. Theo quy định tại khoản 3 Điều 207 Luật TTHC thì tại các phiên họp của Hội đồng xét xử phúc thẩm xem xét đối với các quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị thì Kiểm sát viên Viện kiểm sát cùng cấp phải tham gia phiên họp phúc thẩm và phát biểu ý kiến về việc giải quyết kháng cáo, kháng nghị trước khi Hội đồng xét xử phúc thẩm ra quyết định. Tương tự, tại phiên họp xem xét lại các quyết định của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao theo thủ tục đặc biệt quy định tại Chương XV cùa Luật TTHC cũng phải có sự tham dự của Viện trưởng VKSNDTC.

3. Một số nhận xét nhằm hoàn thiện quy định pháp luật tố tụng hành chính hiện hành về sự có mặt của Kiểm sát viên tại các phiên tòa, phiên họp trong tố tụng hành chính.

Qua việc phân tích các điều luật nêu trên, có thể khẳng định rằng tại các phiên tòa cấp sơ thẩm, phúc thẩm, phiên tòa giám đốc, tái thẩm, phiên họp của Tòa án giải quyết vụ án hành chính... thì bắt buộc phải có sự tham dự của Kiểm sát viên. Tuy nhiên, những quy định của pháp luật tố tụng hành chính về sự có mặt của kiểm sát viên tại các phiên tòa chưa chặt chẽ dẫn đến việc áp dụng pháp luật trong thực tiên sẽ nhiều khó khăn.

Theo quy định tại Điều 130 và Điều 194 Luật TTHC về sự có mặt của Kiểm sát viên tại phiên tòa cấp sơ thẩm và cấp phúc thẩm thì phiên tòa xét xử sơ thẩm, phúc thẩm vụ án hành chính có thể bị hoãn trong hai trường hợp: Thứ nhất, vắng mặt Kiểm sát viên ngay từ đầu phiên tòa mà không có Kiểm sát viên dự khuyết thay thế hoặc có Kiểm sát viên dự khuyết thay thế nhưng Kiểm sát viên được phân công dự khuyết đã không tham gia phiên tòa ngay từ đầu; Thứ hai,phiên tòa diễn ra có sự tham gia của Kiểm sát viên nhưng vì lý do nào đó Kiểm sát viên được phân công không thể tiếp tục tham gia phiên tòa mà không có Kiểm sát viên dự khuyết thay thế hoặc có Kiểm sát viên dự khuyết thay thế nhưng Kiểm sát viên được phân công dự khuyết đã không tham gia phiên tòa ngay từ đâu. Tại khoản 1 Điều 130 và khoản 1 Điều 194 Luật TTHC ch quy định có một trường hợp là khi vắng mặt Kiểm sát viên phải hoãn phiên tòa mà không đề cập đến trường hợp khi Kiểm sát viên không thể tiếp tục tham dự phiên tòa thì sẽ giải quyết như thế nào, hoãn phiên tòa hay vẫn tiếp tục xét xử. Theo quy định tại khoản 2 Điều 130 và khoản 2 Điều 194 Luật TTHC thì Kiểm sát viên được phân công không thể tiếp tục tham dự phiên tòa mà không có Kiêm sát viên dự khuyết thay thế thì phiên tòa sẽ bị hoãn. Nhưng trong các trường họp hoãn phiên tòa theo quỵ định tại Điều 136 Luật TTHC lại không đề cập đến trường hợp này mà chỉ có nêu trường hợp hoãn phiên tòa theo khoản 1 Điều 130. Do vậy, đặt ra vấn đề nếu như tại phiên tòa xét xử sơ thẩm, phúc thẩm vụ án hành chính nếu Kiểm sát viên không thể tiếp tục tham dự phiên tòa mà không có Kiểm sát viên dự khuyết tham dự phiên tòa ngay từ đầu thì sẽ giải quyết như thế nào? Nếu Hội đồng xét xử căn cứ điểm a khoản 1 Điều 136 cho hoãn phiên tòa sẽ không hợp lý, vì điểm a khoản 1 Điều 136 lại dẫn chiếu sang khoản 1 Điều 130 mà khọản 1 Điều 130 Luật TTHC lại không đề cập đến trường họp Kiểm sát viên không thể tiếp tục tham dự phiên tòa. Do vậy, theo quan điểm của chúng tôi, tại khoản 1 Điều 130 và khoản 1 Điều 194 Luật TTHC nên sửa đổi theo hướng trong trường hợp Kiểm sát viên vắng mặt và Kiểm sát viên không thể tiếp tục tham dự phiên tòa mà không có Kiểm sát viên dự khuyết thay thế ngay từ đầu thi đều phải hoãn phiên tòa hoặc sửa theo hướng điểm a khoản 1 Điều 136 quy định về hoãn phiên tòa phải bổ sung trường hợp tại khoản 2 Điều 130 Luật TTHC. Như vậy sẽ đảm bảo chính chặt chẽ về hình thức và nội dung của các điều luật dẫn đến việc áp dụng pháp luật được hợp lý. Ngoài ra, sự có mặt của Kiểm sát viên tại các phiên tòa cấp sơ thẩm và cấp phúc thẩm sẽ kịp thi phát hiện ra các thiếu sót của hoạt động t tụng để từ đó đưa ra quyết định kháng nghị cần thiết bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong vụ án.

Theo quy định tại Điều 130 và Điều 194 Luật TTHC phiên tòa xét xử sơ thẩm và phúc thẩm sẽ hoãn phiên tòa trong hai trường hợp: Vắng mặt Kiểm sát viên hoặc Kiểm sát viên không thể tiếp tục tham dự phiên tòa mà không có Kiểm sát viên dự khuyết thay thế ngay từ đầu. Tuy nhiên, trong cả hai trường hợp trên đều có một sự bất cập nếu như vắng mặt Kiểm sát viên được phân công mà có Kiểm sát viên dự khuyết tham dự phiên tòa ngay từ đầu nhưng sự tham dự phiên tòa của họ vì một lí do nào đó không liên tục thì trong trường hợp này có hoãn phiên tòa hay không? Hội đồng xét xử phải giải quyết như thế nào vì theo điều luật trên ch yêu cầu có Kiểm sát viên tham dự phiên tòa ngay từ đầu mà không đòi hỏi tính liên tục. Trong khi đó, một trong những nguyên tắc để tiến hành phiên tòa là việc xét xử vụ án phải được tiến hành một cách liên tục (Điều 123 Luật TTHC). Phiên tòa xét xử đảm bo tính liên tục nhưng việc kiểm sát việc giải quyết vụ án hành chính không đảm bảo tính liên tục thì có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng? Quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự trong vụ án có được đảm bảo một cách liên tục? Theo chúng tôi, cần có sự bổ sung là ngoài việc quy định Kiểm sát viên dự khuyết phải tham dự phiên tòa ngay từ đầu mà còn phải đảm bảo việc tham dự đó một cách liên tục trong suốt phiên tòa hoặc phiên họp giải quyết vụ án hành chính.

Bên cạnh đó, đối với thủ tục giải quyết khiếu kiện về danh sách cử tri bầu cử đại biểu Quốc hội, danh sách cử tri bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân được quy định tại Chương XI của Lụật TTHC. Điều 170 Luật TTHC quy định về sự có mặt của Viện kiểm sát và đương sự "đương sự, Kiểm sát viên Viện kiểm sát cùng cấp phải có mặt tại phiên toà, nếu vắng mặt thì Hội đồng xét xử vẫn tiến hành xét xử vụ án Như vậy, đối với việc giải quyết khiếu kiện này, Kiểm sát viên cũng bắt buộc phải có mặt tại phiên tòa; tuy nhiên, trong trường hợp Kiểm sát viên vắng mặt thì phiên tòa vẫn tiến hành xét xử bình thường. Theo chúng tôi, quy định như vậy là không hợp lý, bởi lẽ trái với quy định của nguyên tắc kiểm sát việc tuân thủ theo pháp luật trong tố tụng hành chính được quy định tại Điều 23 Luật TTHC như đã nêu. Từ đó dẫn đến thực trạng Kiểm sát viên không dự phiên tòa đối với khiếu kiện này, như vậy quyền lợi của đương sự liệu có được bảo vệ đầy đủ như trong việc giải quyết đối với các khiếu kiện khác. Theo chúng tôi, quan điểm của các nhà làm luật quy định Hội đồng xét xử vẫn tiến hành xét xử khi Kiểm sát viên vắng mặt xuất phát từ cơ sở thời hiệu khởi kiện vụ việc này tương đối ngắn (điểm c khoản 1 Điều 103 Luật TTHC), nếu như hoãn phiên tòa sẽ ảnh hưởng đến việc giải quyết vụ án. Thiết nghĩ lấy lý do này hạn chế sự tham gia của Kiểm sát viên e chưa được họp lý. Theo quan điểm chúng tôi nên chnh sửa thời hiệu khởi kiện đối với khiếu kiện một cách hợp lý để có thể hoãn phiên tòa khi vắng mặt Kiểm sát viên mà không ảnh hưởng đến các hoạt động tố tụng sau đó. Có như vậy, quyền lợi của đương sự đối với loại khiếu kiện này mới được đảm bảo như các khiếu kiện khác.

Có thể thấy, Luật TTHC đã có những quy định mang tính tương đối về sự có mặt của Kiểm sát viên tại các phiên tòa, phiên họp trong tố tụng hành chính, điều này đã tạo ra nhiều chuyển biến tích cực trong việc giải quyết các vụ án hành chính so với các quy định trước đây của Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính. Mặc dù những quy định này của Luật TTHC vẫn còn một số vấn đề cần được hướng dẫn, giải thích rõ, một số quy định chưa phù hợp cần sửa đổi trong thời gian ti, nhưng với những quy định này đã đảm bảo sự có mặt của Kiểm sát viên tại các phiên tòa, phiên họp thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tố tụng, góp phần giải quyết vụ án hành chính được đúng đắn và khách quan.

------------------------------------

(1) Phiên họp của Tòa án có sự tham gia của Kiểm sát viên bao gồm: Phiên họp cùa Tòa án cấp phúc thẩm đối với quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị và phiên họp xem xét lại các quyết định của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

Ý kiến bạn đọc
Tham gia ý kiến về bài viết trên
Ý kiến của bạn:
Mã xác nhận:   Gửi