Về nội dung của Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông

1.Nội dung cơ bản của Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông

Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) mà ASEAN và Trung Quốc cùng nhau ký năm 2002 chứa đựng một loạt cam kết quan trọng.

Trước hết, các bên ký DOC cam kết đối với mục tiêu và các nguyên tắc của Hiến chương Liên hợp quốc, Công ước Luật Biên năm 1982  của Liên hợp quốc. Hiệp ước thân thiện và hợp tác ở Đông Nam Á, năm nguyên tắc tồn tại hòa bình và các nguyên tắc phổ cập khác của pháp luật quốc tế. Các mục tiêu, nguyên tắc của các văn kiện pháp lý nói nên rất nhiều. Ở đây, chúng tôi chỉ nêu một số mục tiêu và nguyên tắc của Hiến chương Liên hợp quốc. Đó là mục tiêu phát triển quan hệ hữu nghị giữa các quốc gia trên cơ sở tôn trọng nguyên tắc bình đẳng; mục tiêu duy trì hoà bình và an ninh quốc tế. Đó là nguyên tắc bình đẳng chủ quyền giữa các quốc gia và nguyên tắc không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế. Với việc đặt bút ký Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông, các quốc gia liên quan có trách nhiệm tuân thủ và thực hiện đúng mọi mục tiêu và nguyên tắc của các văn kiện pháp lý đó. Họ không được phép tiến hành các hành động, không kể là vô tình hay cố ý đi ngược lại các mục tiêu và các nguyên tắc quy định của các văn kiện đó. Khi một quốc gia ven Biển Đông có hành động không phù hợp các mục tiêu và các nguyên tắc theo các văn kiện trên thì họ đã vi phạm DOC.

Hai là, các bên ký DOC cam kết giải quyết mọi tranh chấp lãnh thổ và tranh chấp về quyền tài phán bằng các biện pháp hòa bình, không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực, thông qua trao đổi ý kiến và thương lượng hữu nghị giữa các quốc gia có chủ quyền liên quan phù hợp với các nguyên tắc phố cập của pháp luật quốc tế, trong đó có Công ước Luật Biển năm 1982. Các bên cũng khẳng định tôn trọng tự do hàng hải và tự do bay ở Biển Đông như đã được quy định bởi các nguyên tắc phố cập của pháp luật quốc tế, trong đó có Công ước Luật Biển năm 1982.

Ba là các bên ký DOC cam kết kiềm chế không tiến hành các hoạt động có thể làm phức tạp tình hình và ảnh hưởng đến hòa bình và ổn định. Cam kết này đã từng được lãnh đạo của các quốc gia ven Biển Đông khẳng định nhiều lần trong các văn kiện song phương. Như vậy, cam kết này trong DOC chính là sự kế thừa ở bình diện đa phương, tập thể các cam kết đã được ghi nhận ở bình diện quan hệ song phương. Kiềm chế, tránh các hành động có thể làm phức tạp thêm tình hình cũng như hành động có thể ảnh hưởng đến hoà bình và ổn định ở Biển Đông là yêu cầu cấp thiết, vì việc này đáp ứng lợi ích chung của các nước ven Biển Đông và các nước khác trong khu vực cũng như của cộng đồng quốc tế. Cam kết này cũng phù hợp với khuôn khổ láng giềng hữu nghị của các nước ven Biên Đông.

Bốn là, các bên ký DOC cam kết tìm kiếm các phương thức xây dựng lòng tin và tìm kiếm các hoạt động hợp tác trong một số lĩnh vực ít nhạy cảm. Các biện pháp xây dựng lòng tin có thể có là tiến hành đối thoại quốc phòng, đối xử nhân đạo với người bị nạn trên biển, thông báo cho các bên liên quan về các cuộc diễn tập quân sự và trao đổi thông tin liên quan. Việc thông báo và trao đổi như vậy được các bên liên quan tiến hành trên cơ sở tự nguyện.

Về các hoạt động hợp tác, ASEAN và Trung Quốc cam kết, trong khi tìm kiếm giải pháp toàn diện và lâu dài cho vấn đề tranh chấp ở Biển Đông, các bên có thể tìm kiếm và tiến hành các hoạt động hợp tác trong các lĩnh vực ít nhạy cảm như bảo vệ môi trường biển, nghiên cứu khoa học biển, an toàn và an ninh hàng hải, tìm kiếm, cứu nạn trên biển, đấu tranh chống tội phạm xuyên quốc gia (buôn bán ma túy, cướp biển, cướp có vũ trang trên biển và buôn lậu vũ khí. Các bên sẽ thỏa thuận phương thức, địa điểm và phạm vi của các hoạt động hợp tác này trước khi triển khai.

Năm là, các bên ký DOC long trọng cam kết tôn trọng các quy định của Tuyên bố và hành động phù hợp với các nội dung của DOC. ASEAN và Trung Quốc đồng ý sẽ cùng nhau hợp tác trên cơ sở đồng thuận để đạt mục tiêu cuối cùng cao hơn là thông qua một Bộ quy tắc ửng xử ở Biển Đông (Code of Conduct). Các bên đều nhất trí rằng, việc thông qua Bộ quy tắc đó sẽ tăng cường hơn nữa hoà bình và ổn định của khu vực. Đồng thời ASEAN và Trung Quốc cũng khuyến khích các quốc gia khác tôn trọng các nguyên tắc trong DOC.

2. Thực hiện Tuyên bố về ứng xử của các bên Biển Đông

Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông năm 2002 giữa ASEAN và Trung Quốc là kết quả của nỗ lực chung của cả ASEAN và Trung Quốc. Đó là văn kiện chung đầu tiên giữa ASEAN và Trung Quốc trực tiếp liên quan vấn đề Biển Đông. Việc ký kết văn kiện này là một bước tiến quan trọng trong việc đối thoại giữa Trung Quốc và ASEAN.

Lãnh đạo cấp cao của ASEAN và Trung Quốc luôn luôn đánh giá cao ý nghĩa của DOC và nhiều lần khẳng định quyết tâm thực hiện đầy đủ DOC theo hướng cuối cùng thông qua Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông. Tuyên bố chung của các nguyên thủ và Thủ tướng các nước ASEAN và Trung Quốc về đối tác chiến lược ASEAN-Trung Quốc (Ba- li, In-đô-nê-xi-a ngày 08-l0-2003) đã coi việc thực hiện DOC là một biện pháp trong hợp tác an ninh giữa ASEAN và Trung Quốc. Tại Hội nghị cấp cao ASEAN-Trung Quốc lần thứ 1 3 (tổ chức tại Hà Nội ngày 29-10- 2010), các nhà lãnh đạo cấp cao ASEAN và Trung Quốc một lần nữa khẳng định lại cam kết triển khai đầy đủ và hiệu quả Tuyên bố về cách ứng xử của các bên ở Biển Đông và hướng tới thông qua Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông trên cơ sở đồng thuận, qua đó góp phần duy trì hòa bình, ổn định và hợp tác trong khu vực.

Vai trò của DOC và sự cần thiết thực hiện đầy đủ các cam kết theo DOC cũng được cộng đồng quốc tế đánh giá cao. Trong văn kiện này, điểm 13 của Tuyên bố của Chủ tịch ARF 17 tại Hà Nội nêu rõ : "Các Bộ khẳng đinh cầm quan trọng của DOC như là một văn kiện lịch sử giữa ASEAN và Trung Quốc, thể hiện cam kết tập thể nhằm đảm bảo các giải pháp hoà bình cho các tranh chấp trong khu vực. Các Bộ trưởng nhấn mạnh hiệu quả của DOC Trong việc xây dựng sự tin cậy lẫn nhau và sẽ giúp cho việc duy trì hoà bình và ổn đinh khu vực. Các Bộ trưởng khuyên khích các nỗ lực theo hướng thực hiện đầy đủ DOC và cuối cùng tiến tới Bộ quy tắc ứng xử Biên Đông".

 Chúng ta cho rằng, Tuyên bố DOC thực sự có đóng góp quan trọng cho việc duy trì hoà bình và ổn định ở Biển Đông; việc thực hiện đầy đủ các quy định trong Tuyên bố này đem lại điều lợi cho cả ASEAN và Trung Quốc, đồng thời đáp ứng mong mỏi và nguyện vọng chung của khu vực và thế giới về một Biển Đông hoà bình, hữu nghị và hợp tác. Ngày 9/4/2010, tại buổi họp báo về kết quả Hội nghị cấp cao ASEAN 16, trả lời câu hói liên quan đến chủ đề Biển Đông, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng khẳng định: "Duy trì hòa bình, ổn định, an ninh và an toàn trên Biển Đông là lợi ích chung và là mối quan tâm lớn của các nước ASEAN, trong khu vực. Các nước liên quan đã xây dựng nhiều thỏa thuận và chế hợp tác nhằm đảm bảo hòa bình, ổn đinh và cùng hợp tác khu vực, trong đó có Tuyên bố về Cách ứng xử của các bên Biển Đông (DOC) Đây là văn kiện được ký kết giữa ASEAN và Trung quốc, nhằm thúc đẩy xây dựng lòng tin, hợp tác" và nhấn mạnh: "Với thiện chí của các bên và vì lợi ích chung của khu vực, các bên liên quan sẽ tiếp tục tuân thủ và thực hiện tốt DOC, cũng như Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982, góp phần thiết thực duy trì hòa bình, ổn đinh, an ninh ở Biên Đông".

Với nhận thức đó, thời gian qua chúng ta không tiếc nỗ lực thực hiện các cam kết trong văn kiện này, đồng thời yêu cầu các nước liên quan thực hiện đúng các cam kết. Trong việc xử lý các vấn đề liên quan Biển Đông, chúng ta luôn luôn xuất phát từ các mục tiêu, nguyên tắc của Hiến chương Liên hợp quốc, Công ước Luật Biển năm 1982, Hiệp ước thân thiện và hợp tác ở Đông Nam Á, năm nguyên tắc tồn tại hòa bình và các nguyên tắc phổ cập khác của pháp luật quốc tế Phù hợp với Công ước Luật Biển năm 1982, chúng ta thực hiện quyền lợi hợp pháp ở vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa 200 hài lý của mình; đồng thời tôn trọng các quyền lợi tương ứng của các quốc gia ven Biển Đông đối với vùng biển của các nước đó. Chúng ta đang nỗ lực cùng các nước ASEAN thúc đẩy thương lượng với Trung Quốc sớm hoàn thành bản Quy tắc hướng dẫn và xây dựng Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông vào năm 2012.

Vụ tàu Trung Quốc cản trở và cắt cáp của tàu thăm dò Bình Minh 02 của Tập đoàn dầu khí Việt Nam ở ngay trong phạm vi thềm lục địa 200 hải lý của nước ta vào sáng 26-5-2011 đã xâm phạm nghiêm trọng quyền chủ quyền của nước ta đối với vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của mình. Lô 148 nơi tàu Bình Minh 02 bị cắt cáp hoàn toàn nằm trong phạm vi thềm lục địa 200 hải lý của Việt Nam. Ở đó không có sự chồng lấn với thềm lục địa hoặc vùng đặc quyền kinh tế của bất cứ quốc gia nào. Do đó, việc làm của Trung Quốc đối với tàu Bình Minh 02 hoàn toàn trái với nghĩa vụ của Trung Quốc với tư cách là một quốc gia thành viên. Việc làm đó cũng trái với các cam kết nêu trong Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông mà ASEAN và Trung Quốc đã long trọng ký năm 2002 và không có lợi cho các nỗ lực biến Biển Đông thành một vùng biển hoà bình, hữu nghị và hợp tác.


[1] Ủy ban biên giới quốc gia

Ý kiến bạn đọc
Tham gia ý kiến về bài viết trên
Ý kiến của bạn:
Mã xác nhận:   Gửi