Tòa án điện tử (eCourt) trong hệ thống Tòa án Úc và các bài học kinh nghiệm cho hoạt động cải cách hệ thống Tòa án của Việt Nam

Hiện nay, trong xu hướng đơn giản hóa thủ tục tố tụng tại Tòa án và ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động của tòa án, Úc là một trong số các quốc gia đầu tiên trên thế giới ứng dụng thành công các eCourt tại một số cấp tòa. Trong hệ thống Tòa án Liên bang Úc, cho đến nay có Tòa án Liên bang Úc đã xây dựng và áp dụng eCourt vào thực tế giải quyết tranh chấp tại tòa này. Chiến lược eCourt được xây dựng dựa trên uy tín Toà án Liên bang và được coi là Tòa án tiên phong trong việc ứng dụng công nghệ ở Toà án ở Úc. Là một phần của chiến lược này Toà án Liên bang hiện đang cung cấp trực tuyến các dịch vụ sau, và có xu hướng tăng dần trong tương lai:

eLodgmentcho phép bất kỳ chủ thể nào, cho dù họ là những người hành nghề luật, các công ty luật, các doanh nghiệp hoặc các cá nhân, đều có thể gửi đơn kiện điện tử tới Tòa án Liên bang Úc và Tòa Sơ thẩm Liên bang Úc. eLodgment có thể được sử dụng để bắt đầu nộp đơn khởi kiện tới Tòa án và để bổ sung bất kỳ tài liệu hỗ trợ nào. Tương tự như vậy, các tài liệu liên quan khác cũng có thể được nộp thông qua eLodgment miễn là số lượng tập tin được thể hiện rõ.

Federal Law Searchcho phép công chúng có thể tìm kiếm thông tin về các loại vụ việc cụ thể được giải quyết tại Tòa án Liên bang và vụ việc vi phạm luật Liên bang thuộc thẩm quyền của Tòa án sơ thẩm Liên bang.

eCourtroomlà một phòng xử án ảo được sử dụng trong việc quản lý và xem xét một số vấn đề trước khi đưa ra xét xử trước Tòa án Liên bang Úc hoặc Tòa Sơ Thẩm Liên bang Úc. Chúng bao gồm: yêu cầu đơn phương thay đổi thủ tục phá sản và các yêu cầu triệu tập lấy lời khai (applications for examination summonses), bằng việc cho phép các hướng dẫn và các chỉ thị khác được thực hiện trực tuyến, về các vấn đề liên quan đến Luật pháp Liên bang. eCourtroom cho phép các bên của một vụ kiện tham gia vào một cuộc tranh luận trực tuyến về các vấn đề của vụ kiện. eCourtroom nay đã được tích hợp với eLodgment tạo thành một quy trình liền mạch giúp cho các đương sự có thể dễ dàng tham gia vào eCourt. Thông thường đối với mỗi vụ việc, có một bản tổng hợp chứa đựng tất cả tin nhắn của thẩm phán chủ tọa và của các bên đương sự. Bản tổng hợp này được công khai cho các bên cũng như cho bất kỳ ai quan tâm đến vụ kiện. Tuy nhiên, những văn bản và tệp tài liệu được các bên đưa lên eCourt thì chỉ các bên đương sự mới có quyền xem.

eCase Administrationlà dịch vụ được sử dụng bởi những người hành nghề luật hoặc các bên đương sự để liên hệ với nhân viên tòa án. Chỉ các bên liên quan hoặc người đại diện hợp pháp của họ mới có quyền truy cập vào dịch vụ này và được giới hạn trong phạm vi những vấn đề liên quan đến vụ việc mà họ đang tham gia. Các bên sẽ tiến hành những cuộc tranh luận bằng hình thức thư điện tử (email) trực tuyến về vụ việc trên diễn đàn này và nội dung cuộc tranh luận không được công khai.

Commonwealth Courts Portal– Cổng thông tin điện tử Tòa án cho phép các thành viên đã đăng ký có thể truy cập vào các tệp dữ liệu của Tòa án thông qua một giao diện web. Đây là sáng kiến của Tòa án Liên bang, Tòa án Gia đình và Tòa án Sơ thẩm Úc, nó cung cấp cho thành viên các thông tin về tranh chấp của họ trước khi mở phiên tòa, bao gồm cả những tài liệu gửi kèm trong hồ sơ vụ việc và lịch trình giải quyết vụ việc tại tòa…

"Ứng dụng CNTT trong hoạt động của cơ quan nhà nước là yêu cầu đúng đắn và cấp thiết trong giai đoạn hiện nay. Nếu không triển khai nhanh và mạnh công tác này, Việt Nam sẽ không hòa nhập được với sự phát triển của thế giới[1]. Đây là nhận định vô cùng đúng đắn của Nhà nước ta trong giai đoạn hiện nay.Đối với hoạt động xét xử của tòa án, yêu cầu này cũng không phải là một ngoại lệ.

Hiện nay trên thế giới, hệ thống Tòa án của một số quốc gia đã tiến hành và thành công trong việc ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động của mình, ngoài hệ thống Tòa án của Úc còn có hệ thống Tòa án của Singapore, Malaysia… Qua kinh nghiệm của các nước, chúng ta có thể thấy việc ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động của Tòa án mang lại rất nhiều lợi ích, như: nâng cao khả năng tiếp cận công lý, giảm các thủ tục và chi phí không cần thiết cho các đương sự, đặc biệt là những đương sự ở các khu vực xa trung tâm hay khu vực nông thôn; Hỗ trợ Thẩm phán, bất kể ở khu vực địa lý nào, thực hiện nhiệm vụ chuyên môn hiệu quả hơn; Hỗ trợ bộ phận quản lý hành chính Tòa án thực hiện nhiệm vụ chuyên môn được dễ dàng hơn… Cụ thể:

(1) Nộp đơn qua mạng (eLodgment)[2]

Việc nộp đơn bằng văn bản có nhiều hạn chế như việc lưu trữ văn bản chiếm quá nhiều diện tích, việc tìm kiếm văn bản gặp nhiều khó khăn và phụ thuộc rất nhiều vào các cán bộ văn thư lưu trữ. Việc di chuyển các tài liệu từ nơi này qua nơi khác cũng dẫn đến việc mất mát hoặc thất lạc tài liệu. Ngoài ra, nếuhồ sơ không được lưu giữ cẩn thận cũng có thể xảy ra khả năng hồ sơ bị hư hỏng.

Với việc áp dụng hệ thống nộp đơn qua mạng, tất cả các tài liệu sẽ được nộp bằng bản mềm và được nhập vào hệ thống máy chủ của Tòa án mà không cần phải in ra. Những tài liệu này sẽ được quản lý trên máy tính và sẽ được đánh mã số để phục vụ cho việc tìm kiếm. Như vậy đương sự hoặc luật sư có thể trực tiếp nộp đơn qua mạng internet từ nhà riêng, văn phòng hoặc bất kỳ nơi đâu.

(2) Phòng xử án điện tử (eCourtroom)

Theo kinh nghiệm của Úc, phòng xử án điện tử là phòng xử án ảo, các chủ thể là thành phần của một phiên tòa sẽ tham gia vào phiên xét xử giống như một hội nghị video được thiết lập bởi Skype, nếu cần có thể liên hệ với các cơ quan, tổ chức liên quan cũng thông qua hình thức này mà không cần các chủ thể phải có mặt tập trung tại phòng xử án thông thường. Áp dụng các phòng xử án điện tử sẽ giúp cho người dân tiết kiệm được chi phí đi lại, nhất là khi các bên đương sự đến từ những khu vực nằm xa tòa án; đồng thời cũng giúp nhà nước giảm bớt được chi phí tổ chức phiên tòa. Hơn nữa, phiên xét xử online cũng có thể giúp đông đảo người dân quan tâm đến vụ kiện có thể theo dõi quá trình xét xử mà không bị giới hạn số lượng như phòng xử án thông thường.

(3) Hệ thống quản lý án điện tử[3]

Hệ thống quản lý án điện tử là một ứng dụng phần mềm kết nối với mạng internet được xây dựng nhằm quản lý và giám sát các vụ án từ khi thụ lý đến khi được giải quyết xong. Hệ thống này sẽ ghi lại các vụ án, quản lý danh sách các vụ án sẽ được xét xử, ghi lại những lệnh của Tòa án và kết quả của từng vụ án. Hệ thống quản lý án điện tử giúp các cán bộ chuyên trách quản lý án; hỗ trợ thư ký sắp xếp lịch và hồ sơ các vụ án sẽ được xét xử; hỗ trợ Thẩm phán trong việc đưa ra phán quyết; đồng thời là nguồn thông tin số liệu về hoạt động của Tòa án.

Hệ thống quản lý án điện tử đã giúp Tòa án thực hiện các quy trình, thủ tục mang tính chất lặp đi lặp lại một cách chính xác hơn, nhanh hơn và chi phí thấp hơn so với khi làm thủ công. Nếu như trước đây, việc đăng ký một vụ án phải mất vài ngày với sự tham gia của nhiều cán bộ Tòa án thì khi hệ thống nàyđược áp dụng, việc đăng ký như vậy chỉ mất vài phút và do một cán bộ đảm nhiệm.

Mặc dù có thể nhìn nhận được những lợi ích của việc ứng dụng các Tòa án điện tử nhưng để ứng dụng được vào hệ thống Tòa án của Việt Nam, chúng ta cần phải chuẩn bị thêm nhiều yếu tố trước khi chính thức thành lập các Tòa án điện tử. Những yếu tố cần thiết này không chỉ dừng lại ở việc trang bị cho hệ thống Tòa án những máy móc thiết bị cần thiết, nâng cao trình độ công nghệ thông tin của cán bộ Tòa án, mà quan trọng hơn là phải mở rộng phổ cập tin học đến người dân để họ có thể tự tin lựa chọn và dễ dàng tham gia vào các phiên tòa điện tử. Với điều kiện hiện nay của nước ta, trong tương lai gần chúng ta khó có thể ngay lập tức thành lập và đưa vào hoạt động các Tòa án điện tử hoàn chỉnh được. Tuy nhiên, chúng ta có thể đi dần từng bước nhỏ bằng cách ban đầu ứng dụng một phần của các dịch vụ của Tòa án điện tử, như: nộp và tiếp nhận đơn qua mạng internet, quản lý hồ sơ vụ việc bằng phần mềm điện tử…

 


[1]Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Thiện Nhân đã nhấn mạnh như vậy trong buổi họp với các Bộ, ngành, địa phương bàn về Đề án"Chương trình ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động của các cơ quan nhà nước".

[3]http://www.toaan.gov.vn

Ý kiến bạn đọc
Tham gia ý kiến về bài viết trên
Ý kiến của bạn:
Mã xác nhận:   Gửi