Cơ sở pháp lý cho Uber taxi hoạt động tại Việt Nam

    Nguyễn Ngọc Anh        

 

     Thạc sĩ luật học, giảng viên trường Đại học Luật Hà Nội

Tóm tắt: Lợi ích của Uber taxi đem lại cho người tiêu dùng và thị trường vận tải bằng taxi là không thể phủ nhận, tuy nhiên, việc thiếu các quy định pháp lí đang gây ra những vấn đề bất cập về chủ thể môi giới, chủ thể được môi giới, nghĩa vụ nộp thuế của Uber taxi tại Việt Nam. Bài viết khẳng định Uber taxi là hoạt động môi giới dịch vụ vận tải được phép kinh doanh, đồng thời nêu các phương hướng hoàn thiện pháp luật điều chinh hoạt động này.

Từ khoá: Cơ sở pháp lí; hoạt động; Uber taxi.

Nhận bài: 15/01/2016.  Hoàn thành biên tập: 06/7/2016.  Duyệt đăng:

Abstract: Benefits that Uber taxi has brought to the consumers and the taxi industry remain undeniable. But the lack of legal provisions for Uber taxi currently causes difficulties relating to the brokers, the principals and the tax obligation of the Uber taxi in Vietnam. The paper ạffirms that Uber taxi is a permitted business for  transportation service brokerage and discusses the directions for improving the law regulating this activiíy.

Keywords: Legal basis;activitỵ; Uber taxi.

Keywords: Legal basis;activitỵ; Uber taxi.

Received: January 15th 2016     Editing completed: July 6th, 2016

Accepted for publication:

 

  1.          Khái quát về hoạt động của Uber taxi

Ra đời vào năm 2009 tại Mỹ, Uber chính thức ra mẳt lần đầu tiên tại San Francisco vào năm 2010. Uber không sở hữu, vận hành xe hoặc có nhân viên tài xế như các hãng taxi truyền thống. Uber giúp nguời có nhu cầu đi lại có thể tìm kiếm người lái xe nhàn rỗi hoặc người lái xe đi cùng tuyến đường để chia sẻ cước phí đi lại. Người dùng có thể tải và cài đặt ứng dụng Uber hoàn toàn miễn phí trên các hệ điều hành iOS, Android, Windows Phones. Người dùng sẽ mở ứng dụng, đăng nhập bằng tài khoản cá nhân, thông báo trên ứng dụng việc di chuyển của minh, địa điểm đi, địa điểm đến. Nội dung thông báo sẽ được hiển thị trên ứng dụng điện thoại của các lái xe. Lái xe ở quanh khu vực của khách hàng có nhu cầu chở khách sẽ ấn nút “nhận”  trên ứng dụng và liên hệ lại với khách hàng. Nếu có nhiều lái xe phản hồi lại yêu cầu của khách hàng tại một thời điểm thì lái xe ở vị trí gần nhất sẽ được hệ thống ưu tiên khớp lệnh. Khi hai bên đều xác nhận giao dịch này, khách hàng cũng sẽ được cung cấp đầy đủ thông tin về biển số xe, tài xế, chiều dài sẽ đi, giá tiền họ cần thanh toán hay khoảng cách giữa xe và địa điểm hiện tại của người sử dụng dịch vụ đề họ có thể chủ động thời gian. Cước phí được trả qua thẻ thanh toán quốc tế Visa, MasterCard. Biên nhận được gửi cho khách hàng qua e-mail. Thời gian gần đây, Uber bắt đầu mở rộng hình thức thanh toán bằng tiền mặt. Khi kết thúc chặng đường di chuyển, khách hàng có thể thanh toán bằng tiền mặt trực tiếp cho tài xế. Đặc biệt, khách hàng có thể lựa chọn loại xe từ binh dân (UberX) đến sang trọng (UberBlack) để sử dụng. Sau mỗi chuyến đi, lái xe sẽ được hưởng 80% số tiền mà hành khách trả, 20% còn lại sẽ thuộc về công ti cung cấp ứng dụng Uber taxi.

Dịch vụ Uber phát triển khá nhanh và mạnh trên thế giới. Tính đến nay, Uber đã có mặt tại hom 300 thành phố của 68 quốc gia, trong đó có hơn 70 thành phố tại các quốc gia thuộc khu vực châu Á - Thái Bình Dương(1).

Uber mở rộng sự tham gia cho bất kì tài xế nào có trình độ với một chiếc xe đạt yêu cầu. Chi phí di chuyển xe thông qua ứng dụng Uber thấp hơn, tạo nên sự cạnh tranh với dịch vụ taxi truyền thống. Do đó, hoạt động của Uber vấp phải sự phản đối từ các tài xế xe taxi, công ti taxi, hiệp hội taxi tại nhiều quốc gia trên thế giới như Đức, Ấn Độ, Tây Ban Nha, Pháp, Anh.,.(2) Tháng 12/2014, Uber đã bị cấm ở Tây Ban Nha và hai thành phố ở Ấn Độ(3). Tại Việt Nam, Hiệp hội vận tải Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh cũng đã có văn bản kiến nghị gửi Bộ giao thông vận tải về việc dừng hoạt động taxi Uber tại Việt Nam(4).Với những lợi ích đem lại. cho người tiêu đùng, Chính phủ và Bộ giao thông vận tải đang hướng đến hoàn thiện khung pháp lí chặt chẽ để quy định hoạt động của Uber taxi(5).

  1.          Vai trò của hoạt động Uber Taxi

-               Đối với người tiêu dùng:

Việc sử dụng Uber taxi giúp người tiêu dùng tiết kiệm được giá cước so với sử dụng taxi truyền thống. Lí do là công ti Uber tiết kiệm chi phí cho việc kết nối tài xế với khách hàng bằng việc sử dụng phần mềm tiện ích. Bên cạnh đó, hoạt động của Uber taxi tận dụng tối đa hiệu suất sử dụng của xe, tức là tận dụng những lúc phương tiện của bên vận chuyển đang nhàn rỗi hoặc cùng tuyến đường di chuyển. Khi hiện nay người tiêu dùng vẫn còn gặp phải hiện tượng “đồng hồ taxi nhảy giá” thì việc được thông báo trước chiều dài quãng đường cũng như số tiền cần trả giúp người tiêu dùng có tâm lí thoải mái, an tâm hơn trong hành trình của mình. Ngoài ra, người tiêu dùng có thể chủ động được thời gian, liên lạc trực tiếp với tài xế để hẹn giờ mà không sợ khó gọi xe vào giờ cao điểm.

Thông qua ứng dụng này khách hàng có thể biết toàn bộ thông tin về biển số xe, thông tin liên lạc của tài xế cũng như theo dõi được lộ trình tài xế đang di chuyển. Khách hàng có thể phản ánh về thái độ phục vụ của tài xế. Đặc biệt, ứng dụng cho phép người dùng chia sẻ cuộc hành trình của họ với gia đình, bạn bè, giúp khách hàng yên tâm về vấn đề an toàn khi di chuyển.

-             Đối với tài xế:

Hoạt động Uber taxi đem lại cho tài xế cơ hội kiếm thêm thu nhập; hỗ trợ tài xế trong việc xác định vị trí hành khách để có thề tính toán lộ trình một cách chính xác và nhanh ehóng. Ngoài ra, khi tương tác thông qua ứng dụng, tài xế sẽ biết được thông tin liên hệ của khách hàng, giảm thiểu những rủi ro cho tài xế.

- Đối với Nhà nước:

Hoạt động Uber taxi nếu được quy định rõ ràng và quản lí chặt chẽ sẽ đóng góp cho ngân sách nhà nước khoản thuế nhất định. Theo thông tin từ đại diện Tổng cục thuế, Uber International BV - đơn vị hưởng 20% cước phí của dịch vụ Uber, sẽ phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp cùng một mức 5% trên tổng doanh thu. Đối với các bên vận tải trực tiếp kí hợp đồng với Uber sẽ phải nộp thuế với 80% thu nhập từ hoạt động của Uber qua ngân hàng. Ngoài ra, các chủ thể cũng phải chịu phí nhà thầu và nộp thay các loại thuế phát sinh tại Việt Nam  cho Uber(6).

   - Đối với thị trường dịch vụ vận tải:

Thị trường taxi từ trước đến nay vẫn luôn mang tính “độc quyền” rất cao bởi thông thường các thành phố sẽ quy định hạn mức số xe được kinh doanh loại hình này. Ví dụ: ở New York, một suất tham gia thị trường có lúc lên đến 1,32 triệu đô la Mỹ. Điều này giải thích lí do tại sao một thành phố toàn cầu như vậy chi có gần 14.000 chiếc taxi hoạt động(2). Độc quyền trong hầu hết các trường hợp không tạo ra được sự cạnh tranh cho thị trường và không đem lại nhiều lợi ích cho người tiêu dùng. Thậm chí, dư luận trong nước thời gian gần đây đã phản ánh rất nhiều về mối quan hệ một chiều giữa giá xăng và giá cước vận tải(7). Các đơn vị vận tải vẫn còn tư duy “độc quyền” dẫn đến chậm trễ trong việc điều chỉnh giá cả phù hợp với thị trường. Sự tham gia của Uber taxi nói riêng và các doanh nghiệp kinh doanh loại hình dịch vụ tương tự nói chung là một “cú huých” thách thức vị thế độc quyền của các hãng taxi truyền thống. Mới đây, công ti Yellow Cab Co-op - công ti taxi lớn nhất thành phố San Francisco (sở hữu taxi vàng biểu tượng của nước Mỹ) đang chuẩn bị nộp hồ sơ phá sản(8). Điều đó cho thấy sức ép từ hình thức kinh doanh kiểu mới tạo ra cho taxi truyền thống.

  1.            Hoạt động của Uber taxi là hoạt động thương mại mang tính mới

Hoạt động của Uber taxi là hoạt động thương mại bởi có những đặc điểm chung của hoạt động thương mại: 1) Có sự tham gia của thương nhân - Công ti Uber; 2) Hoạt động vì mục đích lợi nhuận. Công ti Uber hướng đến việc thu lợi nhuận từ bên vận chuyển trên mỗi giao dịch kết nối tài xế và khách hàng thành công theo tỉ lệ thoả thuận trước, bên vận chuyển chở khách hướng tới mục tiêu lợi nhuận thu được từ cước phí vận chuyển; 3) Được thực hiện một cách độc lập, thường xuyên và mang tính nghề nghiệp; 4) Đem lại nguồn thu nhập ổn định cho thương nhân thực hiện.

Tuy nhiên, hoạt động kinh doanh của Uber taxi không chi là hoạt động thương mại đơn thuần mà có tính mới. Tính mới của hoạt động này thể hiện ở việc điều hành xe được thực hiện bời thương nhân không sở hữu xe, không quản lí lái xe mà chi sở hữu ứng dụng công nghệ phục vụ việc gọi xe. Vì vậy, tồn tại hai quan điểm chính: quan điểm thứ nhất cho rằng hoạt động Uber taxi là hoạt động trung gian chương mại; quan điểm thứ hai lại xác định hoạt động này là hoạt động kinh doanh dịch vụ vận tải hành khách.

Hoạt động Uber taxi với taxi truyền thống có nhiều điểm tương đồng như: phương tiện vận tải là xe từ 9 chỗ trở xuống; hành trình và lịch trình di chuyển theo yêu cầu của khách hàng; cước tính căn cứ vào độ dài quãng đường... Tuy nhiên, theo tác giả, hoạt động kinh doanh của Uber taxi là hoạt động trung gian thương mại, cụ thể là hoạt động môi giới vận tải bởi những lí do sau:

Thứ nht, về chủ thể:

Bên môi giới là công ti Uber - sở hữu ứng dụng có chức năng đặt lệnh, nhận lệnh và điều phối xe. Bên môi giới có vai trò cung ứng nền tảng công nghệ để hỗ trợ bên vận chuyển tìm kiếm khách hàng, kết nối bên vận chuyển và khách hàng có nhu cầu sử dụng dịch vụ vận tải. Bên môi giới cung cấp hệ thống dữ liệu, nền tảng cơ sở hạ tầng phục vụ cho hoạt động môi giới của mình. Ở Việt Nam, điều kiện của bên môi giới bắt buộc phải là thương nhân.

Bên đuợc môi giới có thể là doanh nghiệp, hợp tác xã kinh doanh vận tải hành khách bàng xe taxi hoặc là chủ sở hữu phương tiện, người được chủ sở hữu phương tiện giao quyền quản lí và sử dụng phương tiện cho hoạt động kinh doanh dịch vụ vận tải.

Khách hàng là nhân tố không thể thiếu trong hoạt động taxi Uber, tuy nhiên họ không phải là chủ thể của quan hệ môi giới thương mại. Khách hàng là người sử dụng ứng dụng được cài đặt trên điện thoại di động mà bên môi giới cung cấp để tìm kiếm bên vận chuyển phù hợp với nhu cầu. Khách hàng sử dụng ứng dụng hoàn toàn miễn phí và không phải thanh toán thù lao môi giới. Họ chỉ thanh toán cước vận chuyển. Việc tạo ra môi trường thuận lợi, thu hút khách hàng quan tâm là công việc Uber cần thực hiện trong nội dung công việc môi giới cho bên vận chuyển. Khách hàng tham gia dịch vụ Uber taxi phải đáp ứng điều kiện có năng lực hành vi dân sự đầy đủ hoặc người chưa chành niên nhưng được pháp luật dân sự cho phép thực hiện giao dịch vận chuyển.

Trong mối quan hệ cung ứng dịch vụ với khách hàng, bên vận chuyển (bên được môi giới) độc lập với công ti Uber (bên môi giới). Người sở hữu xe nhân danh chính mình tham gia vào giao dịch chứ không tham gia nhân danh công ti Uber.

Điểm trên khác với hoạt động của dịch vụ vận tài taxi truyền thống. Dịch vụ vận tải taxi truyền thống chi có hai chủ thể là thương nhân kinh doanh dịch vụ vận tải và khách hàng. Tài xế tham gia vận chuyển không độc lập mà nhân danh thương nhân kinh doanh dịch vụ vận tải (công ti taxi) khi cung ứng dịch vụ. Khách hàng trực tiếp liên hệ với hãng taxi thông qua tổng đài của hãng hoặc đón taxi trực tiếp để di chuyển.

Thứ hai, về nội dung công việc

Hoạt động môi giới vận tải bao gồm nhiều hoạt động như tìm kiếm khách hàng và cung cấp thông tin cần thiết về khách hàng cho bên được môi giới, giới thiệu và cung cấp thông tin của bên được môi giới với khách hàng; kết nối tài xế (bên được môi giới) với khách hàng, tạo điều kiện để các bên giao kết hợp đồng vận tải với nhau. Bên vận chuyển và khách hàng đều độc lập với bên môi giới và nhân danh mình trong giao dịch vận tải hành khách. Mục đích của hoạt động môi giới là bên được môi giới giao kết hợp đồng với khách hàng, cụ thể ở đây là hợp đồng vận tải hành khách.

Trong hoạt động taxi truyền thống, khách hàng thường tự mình tìm kiếm và kết nối với các hãng taxi. Việc cung cấp thông tin về khách hàng và tài xế không phải lúc nào cũng đươc đặt ra. Tổng đài điều hành xe của các đơn vị kinh doanh vận tải hoạt động ktìông chi nhằm tạo điểu kiện để hợp đồng địch vụ vận tải được giao kết mà chính họ cũng tham gia với tư cách là bẽn cung ứng địch vụ trong hợp đồng vận tải.

Thứ ba, về hình thức hợp đồng

Trong hoạt động taxi truyền thống, hợp đồng cung ứng dịch vụ vận tải thường được giao kết bằng lời nói. Đối với hoạt động Uber taxi, hợp đồng cung ứng dịch vụ vận tải được giao kết dưới dạng thông điệp dữ liệu, có giá trị pháp lí tương đương văn bản. Đây là hình thức bắt buộc của giao dịch thương mại điện tử.

Thứ tư, dựa trên quy định tại các khoản 1, 2, 3 Điều 3 Nghị định của Chính phủ số 86/2014/NĐ-CP ngày 10/9/2014 về kinh đoanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng ke ô tô, khó đưa ra được căn cứ thuyết phục để chứng minh hoạt động kinh doanh của Uber taxi là hoạt động kinh doanh vận tải bằng xe ô tô.

Theo Nghị định này, kinh doanh vận tải bằng xe ô tô gồm kinh doanh vận tải thu tiền trực tiếp và kinh doanh vận tải không thu tiền trực tiếp. Theo đó: “Kinh doanh vận tải thu tiền trực tiếp là hoạt động kinh doanh vận tải bằng xe ô tô, trong đó đơn vị kinh doanh vận tải cung cấp dịch vụ vận tải và thu cước phi vận tải trực tiếp từ khách hàng” (khoản 2 Điều 3); “kinh doanh vận tải không thu tiền trực tiếp là hoạt động kinh doanh vận tải bằng xe ô tô, trong đó, đơn vị kinh doanh vừa thực hiện công đoạn vận tải, vừa thực hiện ít nhất một công đoạn khác trong quá trình từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc dịch vụ và thu cước phí vận tải thông qua doanh thu từ sản phẩm hoặc dịch vụ đó” (khoản 3 Điều 3). Hiện tại, hai hình thức thanh toán được Uber sử dụng là thanh toán bằng thẻ tín dụng và thanh toán bằng tiền mặt. Do thói quen thanh toán, đa số người sử dụng Việt Nam ưa thích hình thức thanh toán bằng tiền mặt. Với cách thức này, chính tài xế mới là người cung cấp dịch vụ vận tải và thu tiền cước phí vận tải trực tiếp từ khách hàng. Với hình thức thanh toán bằng thẻ, Uber chỉ thu hộ tiền cước phí vận tải cho tài xế thông qua hệ thống thanh toán điện tử. Uber taxi không thu cước phí vận tải trực tiếp từ khách hàng và cũng không thực hiện những công đoạn khác bên cạnh công đoạn vận tải. Vì vậy, hoạt động Uber taxi chưa thoả mãn những đặc điểm của hoạt động kinh doanh vận tải bằng ô tô.

  1.               Tính hợp pháp của thoạt động Uber taxi

Trên thị trường hiện nay, ngoài ứng dụng Uber taxi còn có các ứng dụng khác như Grap taxi, Easy taxi... Mỗi ứng dụng đuợc triển khai để môi giới cho các đối tượng khác nhau. Grab taxi và Easy taxi chỉ kí hợp đồng hợp tác với các hãng taxi truyền thống, hợp tác xã vận tải đang hoạt động hợp pháp, có đăng kí kinh doanh trên thị trường taxi Việt Nam và đã đáp ứng đầy đủ các điều kiện đối với ngành nghề kinh doanh vận tải bằng xe ô tô. Trong khi đó, Uber còn tiến hành hoạt động môi giới cho đối tượng là chủ sở hữu xe ô tô nhàn rỗi, có nhu cầu kinh doanh vận chuyển hành khách để tăng thêm thu nhập. Các tài xế này có thể không thuộc bất kì hãng taxi nào, họ hoạt động một cách độc lập, không phải là thương nhân, không có đáng kí kinh doanh với cơ quan chức năng. Đây chính là nguyên nhân gây ra sự tranh cãi về tính hợp pháp của hoạt động Uber taxi và làn sóng phản đối dịch vụ này từ các hãng taxi truyền thống.

Theo Điều 6 Luật đầu tư năm 2014, hoạt động môi giới dịch vụ vận tải hành khách không phải là một trong 6 ngành nghề cẩm đẩu tư kinh doanh, vì vậy sẽ là thiếu căn cứ pháp lí nếu cho rằng hoạt động Uber taxi nên bị cấm. Tuy nhiên, kinh doanh vận tải hành khách bằng xe ô tô là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Trước hết, các đơn vị kinh doanh vận tải phải là doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh có đăng kí kinh doanh dịch vụ vận tải bằng xe ô tô(9). Ngoài việc phải có lái xe đáp ứng các điều kiện nhất định, đơn vị kinh doanh vận tải cần đáp ứng những điều kiện luật định khác như số lượng xe, nơi đỗ xe, thiết bị giám sát hành trình... Với hình thức kinh doanh kiểu mới, thông qua Uber, các bên vận chuyển, tài xế lái xe không đáp ứng đủ tiêu chuẩn kinh doanh dịch vụ vận tải vẫn có thể tham gia vào thị trường. Bên cạnh đó, khoản 3 Điều 151 Luật thương mại năm 2005 quy định, bên môi giới thương mại có nghĩa vụ “chịu trách nhiệm v tư cách pháp lí của các bên được môi giới”. Câu hỏi đặt ra là Uber có vi phạm nghĩa vụ của bên môi giới không khi đủ bên được môi giới không đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải?

Uber cũng như những công ti khác kinh doanh cùng ngành nghề có thể lí giải về tiêu chí kết nối người dùng với tài xế có xe nhàn rỗi hoặc cùng tuyến đường để phản biện lại. Việc một lái xe “tiện đường” cho người khác đi cùng và được trả thù lao là quan hệ dân sự chứ không phải là hoạt động thương mại do thiếu yếu tố “thực hiện thường xuyên, mang tính nghề nghiệp”. Vì vậy, các lái xe không cần đáp ứng những điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải. Nhưng trên thực tế, rất nhiều lái xe tham gia vào Uber nhận vận chuyển khách một cách “thường xuyên, mang tính nghề nghiệp”. Thực tế này đã tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh giữa bên vận chuyển tham gia Uber (mà không đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải) với các hãng taxi truyền thống.

Vì vậy, để hoạt động Uber taxi không vi phạm quy định của pháp luật, vấn đề về điều kiện của bên được môi giới cần được xem xét và nghiên cữu kĩ lưỡng.

  1.           Hướng hoàn thiện pháp luật điều chỉnh hoạt động môi giới vận tải qua ứng dụng

Uber taxi chỉ là một hiện tượng trong xu hướng kinh doanh kiểu mới - sử dụng phương tiện điện tử để môi giới cho hoạt động thương mại có điều kiện kinh doanh. Việc ứng dụng công nghệ cao là xu hướng phát triển tất yếu phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Việc đó giúp giảm thiểu tối đa chi phí sản xuất, đem lại lợi ích cho người tiêu dùng khi họ được hưởng dịch vụ chất lượng cao, tiết kiệm giá cả.

Chính vì vậy, cần hoàn thiện pháp luật, tạo khung pháp lí cho hoạt động Uber taxi hoạt động tại Việt Nam: “Hiệu ứng phát triển do có mô hình kinh doanh kiểu mới, kiểu Uber sẽ đạt được nếu như các chính sách (cạnh tranh bình đẳng, an toàn tính  mạng và tài sản của hành khách, quản lí nhà nước hiệu quả) được chuyển tải (soạn thảo) một cách chặt chẽ, đồng bộ, logic thành các điều, luật (luật nội dung, luật hình thức, thiết chế thực thi luật) trong các văn bản quy phạm pháp luật liên quan(10).

Thiết nghĩ, những định hướng sau đây cần thiết trong quá trình hoàn thiện pháp luật vấn đề này:

Thứ nhất, cần quy định rõ điều kiện đối chủ thể môi giới và chủ thể được môi giới. Vướng mắc và tranh cãi lớn nhất hiện nay đối với hoạt động Uber taxi nói riêng các hoạt động khác có tính chất tương tự nói chung chính là việc chưa quy định rõ ràng về điều kiện của chủ thể trong hoạt động môi giới vận tải. Điều đó gây ra sự hoài nghi về tình trạng cạnh tranh không công bằng với các chủ kinh doanh vận tải truyền thống, trốn thuế hay việc không đảm tảo an toàn cao cho khách hàng do tài xế Uber không bắt buộc phải mua bảo hiểm thân xe và hành khách trên xe... Do vậy, cần xác định rõ điều kiện đối với chủ thể môi giới dịch vụ vận tải.

Hiện nay, Uber Việt Nam chỉ là doanh nghiệp hoạt động tư vấn, quản lí về các hoạt động của Uber Hà Lan và họ chỉ nhận tiền được trả từ Uber Hà Lan cho phí quản lí của họ tại Việt Nam. Đây là lí do mà công ti Uber Việt Nam đưa ra khi cho rằng thuế thu nhập doanh nghiệp mà họ phải nộp chỉ tính trên doanh thu từ thù lao quản lí. Một lượng lớn lợi nhuận từ thù lao môi giới cho hoạt động vận tải diễn ra tại Việt Nam được Uber Việt Nam cho rằng không phải nộp thuế. Công ti Uber International BV tại Hà Lan điều tiết thông qua phần mềm trên hệ thống thiết bị mà không làm thủ tục đăng kí đầu tư theo quy định pháp luật Việt Nam nên việc truy thu thuế thu nhập doanh nghiệp sẽ gặp phải khó khăn không nhỏ. Điều này ảnh hưởng đến lợi ích của Nhà nước và tạo ra sự canh tranh bất bình đẳng với các chủ thể kinh doanh khác. Dịch vụ Uber taxi là hoạt động kinh doanh mà Việt Nam chưa cam kết thực hiện theo phương thức cung cấp qua biên giới trong khuôn khổ WTO mà vẫn do pháp luật Việt Nam điều chỉnh. Theo quy định của pháp luật thương mại, bên môi giới phải là thương nhân có đăng kí kinh doanh ngành nghề môi giới. Do vậy việc Công ti International BV Hà Lan chưa tiến hành thủ tục đầu tư tại Việt Nam theo quy định pháp luật là chưa phù hợp. Tuy nhiên, ở tầm nhìn xa hơn, chúng ta cũng cần tính đến vấn đề bảo vệ lợi ích của Nhà nước trong khoản thu thuế và đảm bảo sự cạnh tranh bình đẳng trong viễn cảnh nếu các hiệp định thương mại được kí kết và thực thi. Vì vậy, điều kiện của chủ thể môi giới truyền thống chưa thể giải quyết được mục tiêu trên. Với tư cách là chủ thể môi giới điện tử, đặc biệt lại môi giới dịch vụ kinh doanh có điều kiện, pháp luật nên đặt thêm những điều kiện, mang tính đặc thù cho các thương nhân như công ti Uber.

Bên cạnh đó, cũng cần xác định điều kiện của chủ thể được môi giới. Điểm đặc biệt ở đây chính và việc chủ thể được môi giới tham gia vào hoạt động kinh doanh có điều kiện. Do vậy, các chủ thể này cũng cần đáp ứng những điều kiện mà pháp luật chuyên ngành đề ra. Tuy nhiên, việc áp nguyên các điều kiện trong quy định pháp luật hiện hành sẽ là rào cản đối với việc tham gia của các cá nhân sở hữu xe. Để giải quyết vấn đề tư cách pháp lí, các cá nhân này có thể đăng kí theo mô hình hộ kinh doanh nhưng họ vấp phải những điều kiện khác như số lượng xe tối thiểu, hạn mức xe tham gia vào thị trường... Thiết nghĩ, không nên e ngại việc cho phép Uber hoạt động sẽ phá vỡ quy hoạch về hạn mức số lượng xe kinh doanh vận tải. Quy hoạch vẫn được đảm bảo qua chính sách với đối các phương tiện ô tô tham gia giao thông. Việc số lượng các xe ô tô tham gia giao thông đã đảm bảo phù hợp với quy hoạch thì trong số các phương tiện ấy, bao nhiêu phương tiện kinh doanh dịch vụ vận tải không quá ảnh hưởng đến chính sách quản lí chung của nhà nước và các cơ quan có thẩm quyền. Hơn nữa, nó còn tạo ra sự cạnh tranh cần thiết cho thị trường.

Thứ hai, cần xây dựng cơ chế giám sát nhịp nhàng giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền với hệ thống các ngân hàng thương mại về việc thanh toán cước phí để đảm bảo không thất thoát thuế. Hiện nay, hình thức thanh toán của khách hàng khi tham gia vào hoạt động Uber taxi là thanh toán quốc tế về thương mại bằng thẻ nên việc kiểm soát của cơ quan nhà nước và ngay cả ngân hàng đang gặp khó khăn. Hoạt động Uber taxi có hiệu ứng sử dụng cao vì đáp ứng được nhu cầu của thị trường. Doanh thu của Uber không hề nhỏ và nghĩa vụ thuế phải nộp cho nhà nước cũng tỉ lệ thuận với số doanh thu đó. Vì vậy, cần có sự phối kết hợp giữa các cơ quan liên quan như Tổng cục thuế, Bộ thông tin và truyền thông, Bộ kế hoạch và đầu tư, các ngân hàng thương mại để có thể quản lí doanh thu được thực hiện, qua tài khoản.

Làn sóng phản đối từ các hiệp hội, doanh nghiệp, tài xế taxi là đương nhiên vì hoạt động Uber ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của họ. Tuy nhiên, xét ttên bình diện rộng hơn, hoạt động Uber còn đem lại lợi ích cho người tiêu dùng và cũng có thể đem lại nguồn thu thuế cho ngân sách nhà nước. Vì vậy, nên có những quy định cụ thể để hoạt động này được thực hiện phù hợp./.

 

(1)   .    Nguồn: https://www.uber.com/vi/cities, truy cập ngày 14/01/2016.

(2)   .    Nguồn:https://www.baogiaothong.vn/duc-cam-uber-tren-toan-quoc-phap-luc-soat-van-phong-d99353.html, truy cập ngày 14/01/2016.

(3)   .    Nguồn:http://vov.vn/thegioi/uber-taxi-bi-cam-o-nhieu-nuoc-370I48.vov, truy cập ngày 14/01/2016.

(4)   .    Nguồn: http://vnexpress.net/tin-tuc/thoì-su/giao- thong/hiep-hoi-van-tai-kien-nghi-dung-hoat-dong- taxi-uber-3116271.html, truy cập ngày 14/01/2016.

(5)   .    Nguồn:http://dantri.com.vn/su-kien/bo-truong-dinh-la-thang-khuyen-khich-uber-nhung-phai-dung-qui-dinh-1419946899.htm, truy cập ngày 14/01/2016.

(6)   .    Nguồn:http://news.zmg.vn/Uber-Grab-va-cau-chuyen- doc-quyen-post603698.html, truy cập ngày 14/01/2016.

(7)   .    Nguồn: http://www.phapluatplus.vn/gia-xang-giani- sau-cuoc-van-tai-van-dung-dinh-d6644.html, truy cập ngày 20/02/2016.

(8)        Nguồn:http://ictiiews.vn/kmh-doanh/doanh-nghiep/uber-khien-hang-taxi-lon-tai-my-pha-san-134306.ict, truy cập ngày 14/01/2016.

(9)                  Xem:Khoản 4 Điều 3 Nghị đinh của Chính phủ số 86/2014/NĐ-CP ngày 10/9/2014 về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô.

(10)            Xem: TS. Hoàng Ngọc Giao, “Chính sách - Pháp luật - Phát triển - Nhìn nhận qua mô hình kinh doanh taxi Uber”, Tạp chí nghiên cứu lập pháp, số 3 + 4, tháng 2/2015.

 

Nguồn bài viêt: Tạp chí Luật học, số 6(193) năm 2016, tr.3-10. 

Ý kiến bạn đọc
Tham gia ý kiến về bài viết trên
Ý kiến của bạn:
Mã xác nhận:   Gửi